ଏକଥିରେ, ଅନୌପମ୍ୟା ନାମକ ମହିଳା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ ମହାନुभାବ, ଏହି ମାନବ ଜଗତରେ ଦେବତାମାନେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? କି ଉପବାସ, କି ନିୟମ, କି ଦାନ, କି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା?” ତାହାର ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ମହାର୍ଷି ନାରଦ କହିଲେ, “ଯିଏ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳ ଦେଇ ଗାଁ ଦାନ କରେ, ସେ ମାନେ ନବଖଣ୍ଡ ଓ ସମୁଦ୍ରସମେତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଏ। ସେଠାରେ ସେ ଅନେକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦଶ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ମହଳରେ ଇଚ୍ଛାମତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ। ସେଠାରେ ଆମ୍ବ, ବେଲ, କଦଳୀ ଓ ଅନେକ ରକମ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ରହିଛି। ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଦୁଇଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଅୟନ, ବିଷୁବ୍, ଦିନ ଆରମ୍ଭ ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଧର୍ମଭାବରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି। କଳିଯୁଗ ର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ପାପର ଅଭାବରେ ଏହି ଉପବାସୀ ନାରୀମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଶୁଣି, ଅନୌପମ୍ୟାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, “ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ କର।” ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାଣୀ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆପଣ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେଇ ଗୋଲା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଆଦି ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହା ଦେଇବି—ଏହି ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ ଯାହା କିଛି ଆପଣ ଚାହିବେ। ହରି ଓ ଶଙ୍କର ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ଦାନ ଆପଣ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆମେ ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଛୁ, ଭକ୍ତିରେ ଲିନ।” ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିତି, ଉପଦେଶ ଦେଇ, ନାରଦ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ବାଣର ମହାନଗରରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗଟନା ଘଟିଲା। ଏଠି ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କଲ, ଶୁଣ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା ତୀରରେ ଥିଲେ। ସେଠି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ହରେଶ୍ୱର’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ, ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ତିନି, ପୃଥିବୀକୁ ଧନୁଷ ଭାବେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡକୁ ଧନୁଷ ତାର, ବାସୁକୀକୁ ରସ୍ସି, ବୈଶାଖକୁ ଶ୍ରେଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରମ ବାଣ କରି ତିଆରି କଲେ। ଆଗରେ ଅଗ୍ନି, ମୁହଁରେ ବାୟୁ, ଚାରି ବେଦକୁ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ରଥ ରୂପେ ଥିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଚକ୍ର, ସୁଦର୍ଶନଧାରୀକୁ ଅକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁଷର ଶିରା, ବୈଶ୍ରବଣ ବାଣରେ ଥିଲେ। ଯମ ଡାହାଣ ହାତରେ, ଭୟଙ୍କର କାଳ ବାମରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚକ୍ର ମୁଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଜାପତି ଚାଳକ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ରଥୀ। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦେବମୟ ରଥ ତିଆରି ହେଲା। ମହାଦେବ ଏହି ରଥରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଚଳ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତିନିଟି ଆକାଶୀୟ ନଗର ଏକାତ୍ମ ହେବା ସମୟରେ, ତିନିମୁହିଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ନଗରକୁ ବିଦ୍ରୂତ କଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବାଣ ତ୍ରିପୁରକୁ ବିଦ୍ରୂତ କଲା। ତାହାରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ହାରାଇଗଲା, ନାରୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏବଂ ନଗରରେ ହଜାର ଧରଣର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ପାଇଁ ମହାଦେବ କାଳ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଭୟଙ୍କର ହସ କଲେ, କାଠର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଦେଲା। ସେମାନେ ଚକିତ ହେଲେ, ଚକ୍ଷୁ ମିଚିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ବିପରୀତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଅପଶକୁନ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ। ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ନାଶ ହେଲା। ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ପବନ ଉଠିଲା, ଯାହା ଯୁଗାନ୍ତର ପରି ଭୟଙ୍କର। ପବନ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦଗ୍ଧ କଲା; ଗଛ ଜଳିଗଲା, ପାହାଡ ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା। ସମସ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଅଚେତନତାରେ ଭରିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ତୁରନ୍ତ ଜଳିଗଲା। ସବୁଠି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଓ ଜ୍ୱାଳାରେ ଗଛ, ଉଦ୍ୟାନ, ଘର ଜଳିଗଲା। ଦଶ ଦିଗରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଦେଖାଦେଲା, ପଛରେ ପଥର ବର୍ଷା ହେଲା, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଭାଗ ଭାଗ ହେଲା। ହଜାର ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ନଗର ଦେଖିବାକୁ ମାନେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛର ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ଥିଲା ନାହିଁ; ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ନଗର କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲା, ଦୁଃଖର କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣାଗଲା। ତ୍ରିପୁର ନଗର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜଳିଗଲା, ହଜାର ହଜାର ମହଳ ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଅନେକ ରତ୍ନ ଖচিত ଦିବ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଓ ଘର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା। ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜନବାସଗୁଡ଼ିକୁ ଦଗ୍ଧ କଲା; ସମସ୍ତ ମନ୍ଦିର ଜଳିଗଲା। ଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ନିର ରାଖ ଅଣ୍ଡ ଚୂଡ଼ା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠି ଲୋକମାନେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ପ୍ରଭୁ!” ଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ଏକାପରେ ଏକା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଶତ ଶତ ଦାନବ ଏଠି ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ପଦ୍ମ, ହଂସ, ବକ ଭରା ପୋଖରୀ ମଧ୍ୟ ଜଳିଗଲା। ଉଦ୍ୟାନ, ନଗର ବାଗ, ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନ ଆୟତନର ଅକ୍ଷୟ ପଦ୍ମ ରହିଥିବା ଦୀର୍ଘ ଝିଲି ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଖସି ଛାଡ଼ିଗଲା।