ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ, ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ସମାନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜା, ପୁଷ୍କରରେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଦଶ ଶତ କୋଟି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି, ଦେବତା, ଦାନବ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଓ ଅତିଶୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପୁଷ୍କରକୁ ମନରେ ଅଭିଲାଷା କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠିରେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ। ପୁଷ୍କରରେ, ଋଷିମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଠି, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅବଲୋକନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦଶଗୁଣ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ତାହାର ଫଳ ବ୍ରହ୍ମାର ନିବାସରେ ସମ୍ମାନିତ ଲୋକମାନେ ପାରିବେ। ଯେଉଁଠି ହାତ ଜୋଡି ପୁଷ୍କରର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁପାପ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ, ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେପରି ମଧୁସୂଦନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶିଳା ଓ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ବସିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରି ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପାରିବେ। ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକ ଫଳ ପାରିବେ। ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ଓ ବସିବା ଅତି କଠିନ। ଏଠି ତିନି ଦୀପ୍ତିମାନ ପର୍ବତ ଓ ତିନି ଝରଣା ପୁଷ୍କରର ମୂଳ ତୀର୍ଥ, ଏହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶିଳାରେ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାରିବେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପରିକ୍ରମା ସମାପ୍ତ କରି, ଜାମ୍ବୁ ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ପିତୃ ଓ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ପାଞ୍ଚ ରାତି ରୁହି ଛଠା ଦିନ ଉପବାସ କରିଲେ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥାଏ। ଜାମ୍ବୁ ପଥ ଛାଡି ଦୁଲିକା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ନାହିଁ ଓ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା କରିଲେ, ତିନି ଦିନ ଉପବାସରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରିବେ। ଶାକ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୌବନ ପାଇବେ। କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା, ଯାହା ଚମତ୍କାର ଓ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି, ଏହି ଧର୍ମବନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର। ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଉପାସନା କରି ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଚାହିଦା ପୂରଣ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏଠି ପରିକ୍ରମା କରି, ଯୟାତିର ଅବତରଣକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରି, ଶିଳା ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟରେ ମହାକାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ। କୋଟିତୀର୍ଥର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବେ। ତାପରେ, ଉମାପତି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହାର ନାମ ଭଦ୍ରବଟ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଇଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ, ହଜାର ଗଉ ଦାନର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମହାଦେବଙ୍କ ଦୟାରେ, ଗଣପତିର ସ୍ଥାନ, ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ନର୍ମଦା ନଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଏବଂ ପାପ ପାହାଡ଼ ନଶ୍ଟ କରିବାର କ୍ଷେତ୍ର, ଏହା ବସିଷ୍ଠ ଦିଲୀପକୁ କହିଥିଲେ। ମୁଁ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ନାରଦ, ନର୍ମଦାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ କହିଥିବା ପରି କହ।" ନାରଦ କହିଲେ—"ନର୍ମଦା ନଦୀ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କଠୁ ମୁଁ ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଛି, ଏବେ ରାଜା, ତୁମକୁ କହିବି। ଗଙ୍ଗା କନଖଳାରେ, ସରସ୍ୱତୀ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପବିତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମ ବା ଜଙ୍ଗଲ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ନର୍ମଦା ସ everywhere ପବିତ୍ର। ସରସ୍ୱତୀର ଜଳ ତିନି ଦିନରେ, ଯମୁନାର ଜଳ ସାତ ଦିନରେ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଗଙ୍ଗା ଜଳ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ନର୍ମଦା ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ରରେ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ। କଳିଙ୍ଗର ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଅମରକାଣ୍ଟକ ପର୍ବତରେ, ନର୍ମଦା ତିନି ଲୋକରେ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋହର। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଏଠି ତପସ୍ୟା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ। ଏଠି, ନିୟମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି ନିସ୍ନାନ କରିଲେ, ଏକ ଶତ ପରିବାରକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।" ଏହିପରି, ପୁଷ୍କର ଓ ନର୍ମଦାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଥିଲା।