ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିଲେ। ସେହି ଶୂରବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ଏକାଠି ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ। ଏହିଭଳି ଦିନେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦେବତାTulya ମହାତ୍ମା ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। କୁରୁ ବଂଶର ଗୌରବମୟ ନେତୃତ୍ୱ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଆନଥିଲେ, ସେପରି ଯାଜ୍ଞସେନୀ (ଦ୍ରୌପଦୀ) ମଧ୍ୟ ନୀତିରେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଲଗି ରହିଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ମହାମୁନି ନାରଦ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ: "ଧର୍ମପାଳକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିଦେବି।" ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ନାରଦଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶିର ନମାଇ କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ଆଦର କରନ୍ତି, ଏହି ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ମହାମୁନି, ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୁଁ ଭାବେ ମୋର କାମ ସଫଳ ହୋଇଗଲା। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଲାଗିଛି, ମୋ ଭିତରେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଅଛି ତାହା ଦୂର କରନ୍ତୁ। ମହାମୁନି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତିରେ ଦେଖିବାର ଶେଷ ଫଳ କ’ଣ?" ନାରଦ କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଦିଲୀପ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।" ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ପାରେ ଦିଲୀପ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଧାର୍ମିକ ନିୟମ ଧରି ତାହାଁରେ ମୁନି ପରି ବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦିଲୀପ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ହୋମ-ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଚାଲିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ତିନି ମନୋଯୋଗରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦିଲୀପ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦେବତା ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଦିଲୀପ ଅତିଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଲେ, ନୀତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ଶିର ନମାଇ ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଦିଲୀପ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେଲା।" ଏପରି କହି ଦିଲୀପ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଚୁପଚାପ ବସି ରହିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠ ମନରେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: "ତୁମ ନମ୍ରତା, ନିୟମ ପାଳନ ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏପରି ଧର୍ମ ଥିବାରୁ ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଛ, ଏବଂ ମୋର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଇଛ। ମୋର ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରେମ ବଢ଼ିଛି—କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେବି।" ଦିଲୀପ କହିଲେ: "ଏ ଵେଦ ଓ ଶାଖାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ମୁଁ ସଫଳତା ଭାବିଅଛି। ତଥାପି, ଯଦି ମୋପ୍ରତି ଦୟା ଅଛି, ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଏକ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ। ଏକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁଉଛି। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବାର ଫଳ କ’ଣ? ଦୟାକରି ତାହା କହନ୍ତୁ।" ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କଥା କହିବି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଲାଭ ହେଉଥିବା ଫଳ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଦ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେ ଅଛି, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତି ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଉଥିବେ। ଯିଏ ଦାନ ନେବାରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଉଥିବେ। ଯିଏ ଚଳାକି ନାହିଁ, ଉପବାସ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ନାପାଇଥିବେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ରହିତ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଉଥିବେ। ଯିଏ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ସତ୍ୟାଚାରୀ, ନିୟମରେ ଦୃଢ଼, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବେ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଉଥିବେ। ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାକ୍ରମେ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ପରଲୋକରେ ଓ ଏଠି ମିଳେ। ମହାରାଜ, ଏପରି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦରିଦ୍ରମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ପାଇଁ ବହୁ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ବ୍ୟୟ ଦରକାର। ଏହି ଯଜ୍ଞ କେବଳ ରାଜା ଓ ଧନୀମାନେ କେବେ କେବେ କରିପାରନ୍ତି, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଏକାକୀ ଲୋକ ନୁହଁ। ହେ ନରପତି, ଏକ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ଦରିଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି, ଯାହା ଯଜ୍ଞ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଋଷିମାନେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ—ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ। ଏହା ଯଜ୍ଞ ଚ଼ାଉଁଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ।