ପାର୍ବତ ମାଳାର ଭିତର ଭାଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡି, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼ର ଅପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହେଲେ—ୟୋଙ୍ଗମଲଦ, ମଗଧ, ମାଳବ ଅର୍ଘତ, ପ୍ରାବୃଷେୟ, ଭାର୍ଗବ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ପୁଣି ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଭାର୍ଗ, କିରାତ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଭାସୁର, ଶକ, ନିଷାଦ, ନିଷଧ, ଅନର୍ତ, ନୈରିତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଜାତି। ପୁର୍ଣ୍ଣଳ, ପୁତିମତ୍ସ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ, କୁଶକ, ତରିଗ୍ରହ, ଶୁରସେନ, ଇଜିକ, କଲ୍ପକରଣ। ତିଳଭାଗ, ମସର, ମଧୁମତ୍ତ, କକୁନ୍ଦକ, କଶ୍ମୀର, ସିନ୍ଧୁ-ସୌବୀର, ଗାନ୍ଧାର, ଦର୍ଶକ। ଅଭିସର, କୁଦ୍ରୁତ, ସୌରିଳ, ବାହ୍ଲିକ, ଦର୍ଭି, ମାଳବ, ଦର୍ଭ, ବଟଜମର ଥୋରଗ। ବଳରଟ୍ଟ, ସୁଦାମନ, ମୁମଲ୍ଲିକ, ବନ୍ଧକରୀ କଷ, କୁଲିନ୍ଦ, ଗାନ୍ଧିକ। ଭନାୟବ, ଓଦଶ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ରୋମାଣ, କୁଶବିନ୍ଦବ, କାଚ୍ଛ, ଗୋପାଳକାଚ୍ଛ, ଜାଙ୍ଗଳ, କୁରୁବର୍ଣ୍ଣକ। କିରାତ, ବର୍ବର, ସିଦ୍ଧ, ବୈଦେହ, ତାମ୍ରଲିଟିକ, ଔଡ୍ର, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ସୈରିନ୍ଧ୍ର, ପାର୍ବତୀୟ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ—ଦ୍ରାବିଡ, କେରଳ, ପ୍ରାଚ୍ୟ, ମୂଷିକ, ବାଳମୂଷିକ। କର୍ଣାଟକ, ମାହିଷକ, ବିକନ୍ଧ, ମୂଷିକ, ଝଲ୍ଲିକ, କୁନ୍ତଳ, ସୌହୃଦ, ଅଲକାନନ। କୌକୁଟକ, ବୋଲ, କୋକଣ, ମଣିବାଳକ, ସମଙ୍ଗ, କନକ, କୁଙ୍କୁରାଙ୍ଗରମାରିଷ। ପତାକା, ଉତ୍ସବ ଚିହ୍ନ, ସଂକେତ ଦେଇଥିବା, ତ୍ରିବର୍ଗ, ମାଲ୍ୟ, ସେନୟ, ବ୍ୟୂଢକ, କୋରକ, ପ୍ରୋଷ୍ଠ, ସଂଗବେଗଧର। ବିନ୍ଧ୍ୟାରୁଳିକ, ପୁଲିନ୍ଦ ବଲ୍ବଲ ସହିତ, ମାଳବ, ମଲର, ଅପରବର୍ତ୍ତକ। କୁଲିନ୍ଦ, କାଳଦା, ଚଣ୍ଡକ, କୁରଟ, ମୁଶଳ, ତନବାଳ, ସତୀର୍ଥ, ପୁତିସୃଂଜୟ। ଅନିଦାୟ, ଶିବାଟ, ତପନ, ସୂତପା, ଋଷିକ, ବିଦର୍ଭ, ସ୍ତମ୍ଗନ, ପରତଙ୍ଗକ। ଉତ୍ତର ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜନଜାତି—ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ଦାରୁଣ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛ। ସକୃଘୃହ, କୁଳଟ୍ୟା, ହୁଣ, ପାରସିକ, ରମଣ, ଦଶମାଲିକ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଦରଦ, କଶ୍ମୀର ଓ ତାଙ୍କ ଗୋଧନ। ଖାଣ୍ଡିକ, ତୁଷାର, ପଦ୍ମଗ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା, ଆଦ୍ରେୟ, ସଭିରାଦାଜ, ସ୍ତନପୋଷକ। ଦ୍ରୋଷକ, କଳିଙ୍ଗ, କିରାତ ଜନଜାତି, ତୋମର, ହନ୍ୟମାନ, କରଭଂଜକ। ଏମାନେ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କେବଳ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି; ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ମହାଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ସୂତ! ଭାରତ ଓ ହିମବତ ଭୂମିର ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଦିଗ ଏବଂ ଆଗ, ପଛ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ଏକାଏକି ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।" ସୂତ କହିଲେ: "ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି: କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ ତିଷ୍ୟ। ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ ଥିଲା, ପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ତାପରେ ତିଷ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, କୃତ ଯୁଗରେ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ସମୟ ଥିଲା; ତ୍ରେତାରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ; ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ତିଷ୍ୟରେ ଏହିପରି ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମାପ ଅଛି। ଏଠାରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତଥାପି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଶକ୍ତି, ପ୍ରାଣ ଓ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଉନ୍ନତ, ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। କୃତ ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର; ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସେମାନେ ଉତ୍ସାହୀ, ଉଦାରମନ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରୀର, ବୀର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ। ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷମତାରେ ଉନ୍ନତ; ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱର ଶାସକ ହୁଏ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା; ସେମାନେ ଉତ୍ସାହୀ, ବୀର, ଏବଂ ପରସ୍ପର ମାରଣରେ ରୁଚି। ଲୋକମାନେ ଚମକ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ନତ; ଲୋଭ ଓ ଚତୁର୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତିଷ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା। ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ, ଚତୁର୍ୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଲୋଭ, ଏଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ଦେଖନ୍ତି; ତାପରେ ହିମବତର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ଆସେ, ତାପରେ ହରିବର୍ଷ। ଋଷିମାନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ ଜମ୍ବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛ; ବିଶ୍କମ୍ଭର ଏକାଏକି ମାପ କହ। ସାଗରର ସଠିକ ବ୍ୟାପ୍ତି ଦେଖା, ଶକଦ୍ୱୀପ ଓ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହ। ଏବଂ ଶାଲ୍ମଳ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ।” ସୂତ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜଗତ ବହୁ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ବିବୃତ; ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୁଣ। ଜମ୍ବୁ ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥ ଏଠି ଅଠର ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଛଉ ଶତ ଯୋଜନ ଅଛି।