କୁଶିକ ରାଜାର୍ଷି, ମହାତ୍ମା ଗାଧି, ସୋମ ରାଜାର୍ଷି ଓ ଦିଲୀପଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭି ଏହି ଭାରତ ଭୂମିକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭୂମିର ବିବରଣୀ କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପରିୟାତ୍ର—ଏହି ସାତି ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି। ଏହାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ହଜାର-ହଜାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି। କିଛି ପର୍ବତ ଅପରିଚିତ, ବିଶାଳ ଓ ବିବିଧ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରୁଥିବା ପର୍ବତ ଅଛି। ଏଠାରେ ଆର୍ୟ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଲୋକ ଏକାଠି ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ସରସ୍ବତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀର ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି। ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, ବାହୁଦା, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଯମୁନା, ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ଭିତସ୍ତା, ଭେତ୍ରବତୀ, କୃଷ୍ଣା, ବେଣୀ, ଇରାବତୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଦେବିକା, ବେଦସ୍ମୃତି, ବେଦଶିରା, ତ୍ରିଦିବ, ସିନ୍ଧୁଳା, କ୍ରିମି, କରିସିନୀ, ଚିତ୍ରବାହା, ତ୍ରିସେନା, ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା, ଚନ୍ଦନା, କୌଶିକୀ, ରୋହିତାରଣୀ, ଶତକୁମ୍ଭା, ସରୟୂ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ହସ୍ତିସୋମା, ଦିଶା, ଶରାବତୀ, କୃଷ୍ଣାଳା, ସିନ୍ଧୁ, ଭୀମା, ଭୀମରଥୀ, କାବେରୀ, ଚୁଳୁକା, ତାପୀ, ନୀବାରା, ସୁପ୍ରୟୋଗା, ପୁରମାଳିନୀ, ମାଳାବତୀ, ପଳାଶିନୀ, ମହେନ୍ଦ୍ରା, ପଟଳାବତୀ, କରିଷିଣୀ, ଅସିକ୍ନୀ, କୁଶଚୀରୀ, ମେନା, ହେମା, ଘୃତବତୀ, ଅନାବତୀ, କାପି, ରଥଚିତ୍ରା, ଜ୍ୟୋତିରଥା, ବିଶ୍ଵାମିତ୍ରା, କପିଞ୍ଜଳା, ଚନ୍ଦ୍ରାବହା, ଫଳଦ୍ୟା, କୁଚୀରା, ଅମ୍ବୁବାହିନୀ, ଭୈନଦୀ, ପିଙ୍ଗଳା, ବେଣା, ତୁଙ୍ଗବେଗା, ବିଦିଶା, କୃଷ୍ଣାବେଣା, ତାମ୍ରା, କପିଳା, ଧେନୁ, ସକାମା, ବେଦସ୍ୱା, ହବିଃସ୍ରାୱା, ମହାପଥା, ଶିପ୍ରା, ପିଚ୍ଛଳା, ଭାରଦ୍ୱାଜୀ, କୌର୍ଣିକୀ, ଶୋଣା, ବାହୁଦା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଦୁର୍ଗାମନ୍ତଃଶିଳା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ପରୋକ୍ଷା, ରୋହୀ, ଜମ୍ବୁନଦୀ, ସୁନାସା, ତମସା, ଦାସୀ, ସାମାନ୍ୟା, ବରଣା, ନୀଳା, ଧୃତିକରୀ, ପର୍ଣ୍ଣାଶା, ମାନବୀ, ବୃଷଭା, ଭାସା, କୃଷ୍ଣା, ମନ୍ଦଗା, ମନ୍ଦବାହିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହାଗୌରୀ, ଦୁର୍ଗା, ଚିତ୍ରୋତ୍ପଲା, ଚିତ୍ରରଥା, ଅତୁଲା, ରୋହିଣୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ବୈତରଣୀ, କୋକା, ଶୁକ୍ତିମତୀ, ଅନଙ୍ଗା, ବୃଷସାହ୍ୱୟା, ଲୋହିତ୍ୟା, କରତୋୟା, ବୃଷକାତ୍ୱୟା, କୁମାରୀ, ମୃଷିତୁଲ୍ୟା, ମାରିଷା, ସରସ୍ୱତୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ଗଙ୍ଗା—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ସଂସାରର ମାତୃକା, ନିର୍ମଳ ଓ ଫଳଦାୟିନୀ। ଏଭଳି ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀମାନେ ଏଠାରେ ବହୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କଥାନୁଯାୟୀ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭୂମିର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଠାରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ବ, ମୈତ୍ରେୟ, ଜଙ୍ଗଳ, ଶୂରସେନ, ପୁଲିନ୍ଦ, ବୌଧାମାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୁଶଟ୍ଟ, ସୌଗନ୍ଧ୍ୟ, କୁତ୍ସପ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ଚେଦି, କରୁଷ, ଭୋଜ, ସିନ୍ଧୁ, ପୁଲିନ୍ଦକ, ଉତ୍ତମ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ମେକଳ, ଉତ୍କଳ, ପଞ୍ଚାଳ, କୋଶଳ, ପୃଷ୍ଠୟୁଗନ୍ଧର, ବୋଧ, ମଦ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, କାଶୟ, ପରକାଶୟ, ଜଠର, କୁକୁର, ସୁଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ସୁଶତ୍ତମ, କୁନ୍ତି, ଅବନ୍ତି, ଅପରକୁନ୍ତି, ଗୋମନ୍ତ, ମଲ୍ଲକ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦର୍ଭ, ନୃପବାହିକ, ଅଶ୍ମକ, ଉତ୍ତରାଶ୍ମକ, ଗୋପରାଷ୍ଟ୍ର, କଣିୟସ, କୁଶଟ୍ଟ, ମଲ୍ଲରାଷ୍ଟ୍ର, କେରଳ, ମାଳବ, ଉପବାସ୍ୟ, ଚକ୍ରବାକ୍ରାଳୟ, ଶକ, ବିଦେହ, ମଗଧ, ସଦ୍ମ, ମଳଜ, ବିଜୟ, ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ଯକୃଲ୍ଲୋମନ, ମଲ୍ଲ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମହିଷ, ଶଶକ, ବାହ୍ଳୀକ, ଭଟଧନ, ଅଭୀର, କଳତୋୟକ, ଅପରାନ୍ତ, ପରାନ୍ତ, ପଙ୍କାଳ, ଚର୍ମଚଣ୍ଡିକ, ଅଟବୀଶିଖର, ମେରୁବାସୀ, ଉପାବୃତ, ଅନୁପାବୃତ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, କେକୟ, କୁଟ୍ଟାପରାନ୍ତ, ମହେୟ, କକ୍ଷ, ସମୁଦ୍ରନିଷ୍କୁତ, ଅନେକ ଅନ୍ଧ, ଏବଂ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ଜନପଦ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାରତ ଭୂମିର ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ଜନପଦମାନେ ଅନେକ ପବିତ୍ରତା, ଧନ୍ୟତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବନ ଧାରାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଛନ୍ତି।