ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଏମିତି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଣିଲେ ମାନବମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ଦେବୋତ୍ସାହୀଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି କିମ୍ବା ମାସ ରୂପେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା। ମହାଦେବ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ; ସେଇ ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ମହାପୁରୁଷ ନରସିଂହ ଭକ୍ତଙ୍କର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ।” ତାପରେ ପାର୍ବତୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ଅନେକ ଅବତାର ଦେଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ନରସିଂହ ନାମକ ପରମ ଧାମ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ, ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ମାନବମାନେ କେବଳ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ମହାଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ପାର୍ବତୀ, ଯେତେବେଳେ ନରସିଂହ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆପଣ ଛାତିରେ ବସାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜଣେ ମହାପଣ୍ଡିତ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନରସିଂହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ହେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ। ମୋର ଭକ୍ତି କିପରି ଜନ୍ମିଲା, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ କିପରି ପ୍ରିୟ ହେଲି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ନରସିଂହ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲ, ପାଠ ଶିଖିନଥିଲ। ତୁମର ନାମ ଥିଲା ବାସୁଦେବ, ଏବଂ ତୁମେ ଏକ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲ। ସେ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିନଥିଲ, ମଧ, ଘୃତ ଭୋଗ କରି ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ସହ ସଂଗତିରେ ରହୁଥିଲ। ମୋ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲ, ହେ ପାପହୀନ।" ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପଛରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦେବ, କୃପାକରି ଏହି ବ୍ରତ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଲା, କିଏ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୋତେ ସବୁ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ।” ନରସିଂହ କହିଲେ, “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏହି ପରମ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ହେଲା। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନେକ ଭୋଗ ତୁମ ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କରି, ସେମାନେ ଶେଷରେ ମୋରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ମୋରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଧର୍ମ ପାଇଁ ତୁମର ଅବତାର ମୋ ଦେହରୁ ଅଲଗା। ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ବାପ୍ରତ୍ୟାବୃତ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି, ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ କୁବେରଙ୍କ ପରି ଧନୀ ହୁଏ। ଯିଏ ଭୋଗ ଚାହାଏ, ସେ ଭୋଗ ପାଏ; ଯିଏ ଶାସନ ଚାହାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନ ପାଏ; ଯିଏ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହାଏ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପରି ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ଜନନୀମାନେ ଉପବାସ କଲେ, ସେମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ମୁଁ ସେମାନେଠାରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ ମୁଁ ବି ଏବଂ ଶଂକର ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ହେ ଭଗବାନ୍, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ପରମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି। ମୋର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତର ବିଧି ଓ ଫଳ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ବ୍ରତ କେଉଁ ମାସ, କେଉଁ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ୍? ନିୟମ କ’ଣ, କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ?” ନରସିଂହ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବ୍ରତ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତାର କାରଣ, ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ମୋର ଉତ୍ପତ୍ତି କାହାଣୀ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ। ସେଠାରେ ହରିତ ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ନାମ ଲୀଳାବତୀ, ସେ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପତିବ୍ରତା। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ—ଏହିପରି ଏକୋଇଶି ଯୁଗ କଟିଗଲା। ତାପରେ ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ନରସିଂହ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେଉଛି।” ସେମାନେ ଯାହା ଚାହିଲେ, ମୁଁ ଦେଲି। “ମୋ ପରି ପୁତ୍ର ହେଉ ତୁମେ”—ଏହିପରି ମୁଁ କହିଥିଲି। ମୁଁ ତୁମର ପୁତ୍ର, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ମୁଁ ନିଜେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ଅଜନ୍ମା। ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ବସିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ନିତ୍ୟ। ହରିତ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ସେଠାରୁ ମୁଁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭକ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବସିଛି। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଏଠାରେ ମୋର ଦର୍ଶନ ଚାହିଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ବିଧିମତ ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମୋର ବାଳକ ରୂପର ଧ୍ୟାନ କରି ରାତିରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମୁଁ ନାରାୟଣ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।” ଏହିପରି ମହାଦେବ ଓ ନରସିଂହଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଭକ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିନୀମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି।