ଏହି ଶୁଭ ଗଥାରେ, ମହାନ ଋଷିଗଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—"ଯେଉଁଠି ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି କେବଳ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣକୁ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସାହିତ ହେବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ଆଦିଖଣ୍ଡର କଥା କହିବି, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ସହିତ ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—"ଏବେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଚିରଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ—କେବଳ ଏକ ଆଲୋକ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ଚିରଅବିନାଶୀ, ନିର୍ମଳ, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ଅଚ୍ୟୁତ, ଆନନ୍ଦର ସାଗର, ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ ପ୍ରକାଶମାନ ଏବଂ ମୋକ୍ଷକାମୀ ଜନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ, ଅବିନାଶୀ, ନିର୍ମଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ମହାନ। ସୃଷ୍ଟିର ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ନିଜରେ ନିଜେ ଲୀନ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ପ୍ରଧାନ (ପ୍ରକୃତି), ଏବଂ ପ୍ରଧାନରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ (ମହାନ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ତିନିପ୍ରକାର—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ। ଯେପରି ଏକ ମଣ୍ଡା ଚାମରେ ଢାକା ଥାଏ, ସେପରି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଚାମରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥାଏ—ତାମସର ତିନି ରୂପ ହେଉଛି ବୈକାରିକ, ତୈଜସ, ଭୂତାଦି। ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ତିନିପ୍ରକାର ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଯେପରି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେପରି ଏହି ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ତାହିଁପରି ଢାକାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଭୂତାଦି ତତ୍ତ୍ୱ ପରିଣତି ହୋଇ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା; ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ। ଭୂତାଦି ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଆକାଶ—ଏହି ଦୁଇକୁ ଆବୃତ କଲା; ଏହି ଦୁଇଠାରୁ ପୁନି ତ୍ୱକ୍ତତ୍ତ୍ୱ (ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ବାୟୁ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ତାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ; ଶବ୍ଦ ଗୁଣ ଥିବା ଆକାଶ ଏହି ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। ତାପରେ, ବାୟୁ ପରିଣତି ହୋଇ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା; ବାୟୁରୁ ଆଗ୍ନି (ତେଜସ୍) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ। ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ବାୟୁର ଥିବା ଏହି ରୂପ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା; ତେଜସ୍ ପରିଣତି ହୋଇ ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହି ରସ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସହିତ ରସ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଥିଲା; ଏହି ଦୁଇଠା ମିଶି ରୂପ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। ଜଳ ପରିଣତି ହୋଇ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା; ଏହି ଗନ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭୂତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଯେପରି ମିଶ୍ରିତ, ତାହାର ମୂଳ ଗୁଣ ହେଉଛି ଗନ୍ଧ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ତାହାର ସମ୍ବିଧାନ ଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଥାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବିଭକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଭୂତଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟି ତାମସିକ ଅହଂକାରରୁ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବେ ତପସ୍ଵୀ ମହାନ ଋଷିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଦଶ ତୈଜସିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ବୈକାରିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠି ଏକାଦଶ ମନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ କୁଳଶୋଧକ; କାନ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ଘ୍ରାଣ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ। ଏହି ପଞ୍ଚ, ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ଶବ୍ଦ ଆଦି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅଛି; ପୂପ, ଉପସ୍ଥ, ପାଣି, ପାଦ, ବାକ୍—ଏହି ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ। ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ—ବିସର୍ଜନ, ଭୋଗ, ଗ୍ରହଣ, ଚଳନ, ଓ କଥନ; ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂତ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି, ଏକତା ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତ ଏକାଠି ହୋଇ ନ ଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟି ହୁଏନାହିଁ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୁଣର ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ସହିତ, ପୁରୁଷର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିମ୍ନ ଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଏକାଠି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତୟାରି ହୁଏ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପାଣିରେ ବୁଲି ଜାଏ, ଜଳରେ ବୁଲୁଥିବା ବୁଲିପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅବିରତ ବଢ଼ିଥାଏ। ଏହି ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜଳରେ ବଢ଼ିଥାଏ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆସନ, ଯେଉଁଠି ସେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ରୂପେ ବିରାଜମାନ। ସେଠି, ଅପ୍ରକାଶ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ବିରାଜିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ସ୍ଵେତଜ ଅଣ୍ଡ, ଯୋନି ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଇ ମହାପ୍ରାଣଙ୍କ ଗର୍ଭଜଳ ହେଲା ସମୁଦ୍ର। ସେଇ ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ—ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅନାଦି ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ କମଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ଶ୍ରୀ କେଶବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପରମେଶ୍ୱର ହରି, ରଜୋଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ନୃସିଂହ ବା ରୁଦ୍ର ଆଦି ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ସଂହାର କରନ୍ତି।