ଏକଥା ହେଉଛି—ସେ ଦାନବ, କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଯେଉଁ ମାୟାକୁ ଏଗରେ ଦେଖିଥିଲେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାମାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। କାମଦେବର ଶକ୍ତିରେ, ବିରହ ଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ମାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଦାନବ ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲେ। ସମୟର ଆକର୍ଷଣରେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ଦୁଃଖ ଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଦାନବୀ, ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଲୋଭରେ ଭରି, ଦୁଃଖର ଅଂଶୁରେ ପୂଜା କଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବର ଚକ୍ଷୁରୁ ଅବିରତ ଅଂଶୁ ଝରି, ଶିବଲିଙ୍ଗର ଶିର ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଦେବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ପୀଡିତ ମନ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛ?” “ତୁମର ଚକ୍ଷୁରୁ ଦୁଃଖର ଅଂଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି; ଏହି ଅଶୁଚିତାର ଅର୍ଥ କ’ଣ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ।” ତେବେ ଭିହୁଣ୍ଡା କହିଲେ—“ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକ ଶୁଭ୍ରା ନାରୀକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୁଭ, ଅନେକ ଅଭିଷ୍ଠ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଅପାର କାମନାର ନିବାସ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ମୋହରେ ଜଳିଗଲା; ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲି—‘ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ଦିଅ।’ ‘ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କାମନାର ଆନନ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲରେ ପୂଜା କର; ଏହି ଫୁଲର ମାଳା ମୋ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧା।’ ‘ସାତ କୋଟି ଏପରି ଫୁଲରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଫଳଦାତା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି।’ ‘କାମନାର ଆନନ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲ, ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅପାର୍ଥିବ—’ ଶ୍ରୀଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ତୁମର ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ଧ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି, ଦୁଷ୍ଟ?’ ‘ପ୍ରଭୁ ସହିତ ତୁମର କିଛି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ; ଏହି ଚାହିଦାର ଆକାଂକ୍ଷା କିପରି?’ ‘ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫୁଲ କେଉଁଠି ମିଳିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲ କେଉଁଠି?’ ଭିହୁଣ୍ଡା କହିଲେ: ‘ମୁଁ ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଜାଣେନି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିନି। ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ପର୍ଶିତ ଫୁଲ ନେଉଛି; ଏହି ଫୁଲରେ ମୁଁ ଏକ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରୁଛି।’ ‘ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାତ୍ମା ଶୁକ୍ର ପୂର୍ବରୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି।’ ‘ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି।’ ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ‘କାମୋଦାର ଗଛର ଫୁଲ, ଯାହା ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମେ ଏହି ଫୁଲରେ ପ୍ରତିଦିନ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରୁଛ; ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବରେ, ଯେଉଁ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରୁଛ, ସେଉଁଠି ଫଳ ପାଇବା।’ ‘ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଦୁଃଖର ଫୁଲରେ ପୂଜା କରୁଛ; ଏହି ଭୟାନକ ଦୋଷ ଆଜି ତୁମରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି—ତୁମ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।’ ଦେବୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, କାଳକୃଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏ ଦୁଷ୍ଟ, ଅପକର୍ମ କରିବାରେ ତୁମେ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଗଡ଼ାଇଲା—” “ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ତିରିଛିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ସେ ତିରି ତଳବାର ଉଠାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣର ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ହତ୍ୟା କରିବା ଚେଷ୍ଟାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଆଗେଇ ଗଲେ; ଦେବୀ, ପରମେଶ୍ୱରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ— “ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ତିରିଛିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଆସୁଥିବା ଦାନବକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଦାନବ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଜ୍ଜନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଗଜ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଚାହିଥିବା ରୂପରେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହୋଇ, ବିଜୁଳିରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି, ଏହି ଦାନବ, ଯେଉଁ ଦୁନିଆକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ, ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦାନବର ପତନରେ, ଦୁନିଆର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ପ୍ରିୟ, ସେ ନାରୀ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି— ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦିତ। ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଏପରି କହି, କୁଞ୍ଜଳ, ପକ୍ଷୀର ଅଧିପତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି କଥା କହି ଚୁପ ହେଲେ, ରାଜା। ଏହିପରି, ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ—ଏହା କାମୋଦା କଥା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମାରେ, ୱେନା କଥାରେ, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଧର୍ମପକ୍ଷୀ କୁଞ୍ଜଳ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାଶୁକାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କିଏ, ଧର୍ମର କଥା କହୁଛ, ପକ୍ଷୀର ରୂପରେ ବସୁଛ?” “ତୁମେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧର ତ; କିଏ ଶାପ ଦେଇ, ତୁମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ?” “ତୁମେ ଏତେ ଅତିଶୟ ଜ୍ଞାନ କିପରି ଅଂଶୀ, ଶୁକ? କିଏ ତୁମକୁ ଏହି ଫଳ ଦେଇଛି, କିପରି ତପସ୍ୟା କରି?” “ଏହି ଗୁପ୍ତ ରୂପର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ତୁମେ କିଏ—ସିଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଦେବତା? ଏହି କାରଣ କହ।” କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: “ଏ ସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ; ତୁମର ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି, ଯାହାରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ। ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେବି, ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଆସ, ଏହି ଶୁଭାସନରେ ବସ, ଠଣ୍ଡା ଛାୟାରେ ଅବକାଶ ନିଅ। ଅଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ପ୍ରଜାପତି ଆସିଲେ। ଗୁଣିଶ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୃଗୁ, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ, ଦ୍ୱିଜ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ସରେ ଭାର୍ଗବ ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଏବଂ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନୀ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ସରେ ତୁମେ ଚ୍ୟବନ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ଦେବତା ନୁହଁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନୁହଁ, ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ମୁଁ କିଏ, ଏହି କଥା କହିବି; ଶୁଣ। ମୁଁ କଶ୍ୟପ ଉତ୍ସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଏବଂ ଅଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା।