ଚ୍ୟାବନଙ୍କ କଥା, ଗୁରୁ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ଭୂମିଖଣ୍ଡର ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ବେନା ଉପାଖ୍ୟାନରେ କାମୋଦା ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, କପିଞ୍ଜଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ପିତା, କାହାର ହସରୁ ଏମିତି ଆନନ୍ଦମୟ, ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଚାହାନ୍ତି? ସେଠାରୁ ଉପଜିଥିବା ହସ-ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶଂକର ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଫୁଲର ମହତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ? କାମୋଦା କିଏ, ଏବଂ ସେ କାହାର କନ୍ୟା? ତାଙ୍କ ହସରୁ କିପରି ମହାନ ଫୁଲ ଉପଜେ, ଏହା ସବୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ।” ତେବେ, କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—“ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତା ଓ ମହାସୁରମାନେ ପରସ୍ପରରେ ମିଳି ଅମୃତ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସେଇ ମନ୍ଥନରୁ ଚାରିଜଣ ମଣିମୟ କନ୍ୟା ଉପଜିଲେ; ପ୍ରଥମେ ଭାରୁଣ ଏମାନେ ଦେଖାଇଲେ, ପରେ ସୋମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ, ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅମୃତ ଦେଖାଗଲା; ଏହି ଚାରିଜଣ କନ୍ୟା ଆଦିରେ ଦେବମାନେ ଭଲ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜେଷ୍ଠା, ସୁଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭାରୁଣୀ ଓ କାମୋଦା ନାମରେ ଚାରିଜଣ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜେଷ୍ଠା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଥମେ ଉପଜିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଲୋକେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଭାରୁଣୀ କ୍ଷୀରର ଝାଗରୁ ମଦର ଆକାର ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ କାମୋଦା ଅମୃତ ତରଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ରାଜା ସୋମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଅମୃତରୁ ଉପଜିଥିଲେ; ସୋମ ତିନିଭୂବନର ଶୋଭା, ଶଂକରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଭାରୁଣୀ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିବାର ଉପାୟ ଭାବେ ଉପଜିଥିଲେ; ଜେଷ୍ଠା ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଅମୃତରୁ ଉପଜିଥିବା ଦେବୀ କାମୋଦା, ଧର୍ମଦାନ କରିଥିଲେ; ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସେ ଗଛ ଆକାର ଧାରଣ କରିବେ। ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବେ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁଳସୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ; ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଦିନେ ଦିନେ, ଏପରି ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନା କରନ୍ତି—“ଏହି ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବି?” ଏହିପରି ଭାବନାରେ, ଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି କାମୋଦା ନାମକ ଦେବୀ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ସାଗରରୁ ଉପଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହସରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭାବବିହ୍ୱଳତାରେ କଥା କହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ, ମିଳନସାର, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତ ଫୁଲ ପଡ଼ିଯାଏ। ଯିଏ ଏହି ଫୁଲ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠାଇ ନେଇ, ଶଂକର, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କାମୋଦା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସେଇ ଅଶ୍ରୁରୁ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ ପଡ଼େ। ସେଠି ତାହା ମହାନ ଓ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏମିତି ଗନ୍ଧହୀନ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷତି ନିଶ୍ଚୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଯଦି କୁପାଥୀ ମନୁଷ୍ୟ ଏମିତି ଫୁଲରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି। ଏହିଭଳି କାମୋଦାଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ ବିକ୍ରମର ସାହସ ଓ ଅଦମ୍ୟତା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ବିଚାର କଲେ କ’ଣ କରିବେ। ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯାହାଁକି ସେଇ ଦୁର୍ଲଭ ଅପରାଧୀକୁ ମୋହିତ କରିବେ। ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ନାରଦ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ କାମୋଦା ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ, ଦାନବପତିଙ୍କୁ ହସି ହସି ପଚାରିଲେ—“ହେ ଦାନବରାଜ, ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? କ’ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କାହା ପାଇଁ, କିଏ ଉପଦେଶ ଦେଇ ତୁମେ ଏହିଭଳି ଯାଉଛ?” ବିକ୍ରମ, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ କାମୋଦା ଫୁଲ ପାଇଁ ଯାଉଛି।” ତା’ପରେ ନାରଦ ପଚାରିଲେ—“ତୁମକୁ ସେଠି ଫୁଲର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକତା?” ବିକ୍ରମ କହିଲେ—“ନନ୍ଦନବନର ଏକ ଅଂଶରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁର ନାରୀ ଅଛନ୍ତି। ସେଠିକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମାକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି—‘କାମୋଦାର ସାତ କୋଟି ଫୁଲ ନେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ତାହାହେଲେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବି।’ ଏହିପାଇଁ ମୁଁ କାମୋଦା ନଗରକୁ ଯାଉଛି। ମୁଁ ସେ ମହାସାଗର କନ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ଚାହେ। ହସରେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ହସେଇବି, ସେ ଖୁସି ହେଇ ପୁନିପୁନି ହସିବେ, ତାହାର ଭଙ୍ଗୁର ଓ କ୍ମ୍ପିତ ହସରୁ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି। ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଶଂକର ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ଓ ମୋତେ ଫଳ ଦେବେ।” ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ଦାନବ, ତୁମେ କାମୋଦା ନଗରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ବିଷ୍ଣୁ ସେଠି ଅଛନ୍ତି। କିପରି ତୁମ ହାତରେ କାମୋଦା ଫୁଲ ପଡ଼ିବ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିଦେଉଛି। ଦେବୀୟ ଫୁଲ ନିଶ୍ଚୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପଡ଼ିବ, ସେଠାରୁ ଦେବ ଜଳରେ ବହି ଦ୍ରୁତ ଆସିପହଞ୍ଚିବ।