ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କର ଦେହ ଦେବତାମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଦେହରେ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ, ଦେବମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଅଳଙ୍କାର ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠି ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ଜଣେ କି ଦେବତା, କିମ୍ବା ମହାର୍ଷି, କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧର୍ବ? ନାଗପୁତ୍ର କି ଏହି, କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧର? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ କେମିତି ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିବେ? ଏପରି ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ଖେଳମୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବା ଭାଗ୍ୟ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କି ଏହି ଶିବ ନିଜେ, କିମ୍ବା କାମଦେବ? କିମ୍ବା ମୋ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, କିମ୍ବା ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧନର ଓଇଶ୍ୱର୍ୟର ଶ୍ୱାମୀ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମାଲିକା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ରମ୍ଭା ହସିକି ଶିବନନ୍ଦିନୀଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏଠିରେ ଚାୟବନ, ନହୁଷ, ଓ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ ଗଥାର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହାପରେ ରମ୍ଭା କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭେ, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦେଉଛ? କିମ୍ବା ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଛ? ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ମନର ବିକ୍ଷେପ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କୁ ନଷ୍ଟ କରେ।” ଏହିପରେ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୋର ମନ ତପସ୍ୟାରେ ଏକାଗ୍ର, କିନ୍ତୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନହୁଷଙ୍କୁ ନେଇ। ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାନାଗ ମଧ୍ୟ ମୋର ଏହି ମନକୁ ବିଚଳିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ; ମୁଁ ଚାହେଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଗଳ ହେବାକୁ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ଏହିପରି ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ହେ ସ୍ତ୍ରୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ରଖ, ତେବେ ଏହାର କାରଣ କୁ କୁହ। ମୁଁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମହାଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ତେବେ କାହିଁକି ମୋର ହୃଦୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିନଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏକମାତ୍ର ଯୁଗଳତା ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି?” ତାହା ପରେ ରମ୍ଭା କହିଲେ—“ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଦେହ ଓ ରୂପରେ, ଏହି ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଚିରକାଳ ରହିଥାଏ, ବିରାଜିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମାୟାର ବନ୍ଧନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଦା ସ୍ୱାଧୀନ। ସେ ନ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ କୁ ଜାଣେ, ନ ଜ୍ଞାନର ଅଂଶ କୁ; ଏହି ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ମହାମନା ନରକୁ ଦେଖି, ମନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ପାପକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଏହି ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମ ପତି; ଏହି ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ, ତେବେ ସତର୍କ ହେବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା; ଏହି ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମ ପତି ହେବେ। ଏହି ଶୁଣି, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ସଖୀ ଏହି ନିଜ ଭାବକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର; ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ, ଏକମାତ୍ର ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କର। ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଆଜି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସୁଛି; ଆତ୍ମା ସବୁଠି ଅଛି, ଆତ୍ମା ଅମୃତ ଦେବ। ଏହି ନହୁଷ, ଶୂରବୀର, ଏହି ତୁମ ମନ ଯାହାକୁ ଚାହେଁ, ସେଠି ସତ୍ୟ ଯୁଗଳତା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମ ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯାଏନାହିଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଶୂରବୀର ନହୁଷ, ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ହୁଣ୍ଡାକୁ ବଧ କରି, ତୁମକୁ ତୁମ ଘରକୁ ଏବଂ ଆୟୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବେ। ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟରେ ସେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ଶିଶୁବୟସରୁ ସେ ନିଜ ପରିଜନ ଠାରୁ ଦୂର ରହିଥିଲେ। ପିତା ଓ ମାତା ବିନା, ସେ ମହାବନରେ ବଡ଼ ହେଲେ; ଏବେ ତୁମେ ଏକାଠି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବେ। ଏହିପରେ ଶିବନନ୍ଦିନୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ନିଜେ ସତ୍ୟପ୍ରେମୀ, ମୋ ପତି, ଶୂରବୀର; ମୋର ମନ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ଓ ଅସ୍ଥିର। ମନ ସମାନ ଦେବତା କେହି ନାହିଁ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣେ। ଏହି ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଦେଖିଛି, ହେ ହସ୍ୟମୁଖୀ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ। କାମଦେବ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମୋ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ପ୍ରତି ଦୌଡ଼ିଯାଏନାହିଁ, ନା ଅନ୍ୟ କୌଣସିକୁ ଚିନ୍ତା କରେ; ଆମ ସଖୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାଦରକାର।” ଏହିପରି କହି, ରମ୍ଭା ଯିବା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ସେ ନହୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରମ୍ଭା ଉପସ୍ଥିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଯାଉନାହଁ?” ରଥି କହିଲେ—“ତାଙ୍କ ସଖୀ ରମ୍ଭା ସହିତ, ନହୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ।” ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀକୁ କହିଲେ—“ନହୁଷଙ୍କୁ ଯାଉ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯିଏ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ତାଙ୍କୁ କୁହ, କାରଣ ତୁମ ନିଜ ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।“ ରମ୍ଭା କହିଲେ—“ଠିକ୍, ସଖୀ, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି, ତୁମ ମହାନ୍ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।” ଏପରେ ରମ୍ଭା ନହୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେବା, ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର, ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି। ରମ୍ଭା ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ—“ହେ ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ରମ୍ଭା ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ଶୂରବୀର, ମୁଁ ଶିବନନ୍ଦିନୀଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି, ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ।