ରାଜା ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ନହୁଷଙ୍କ ଅପହରଣ ଘଟଣା ଦିନେ ଭଲ ହୋଇଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ଏହି କଥା ଜାଣି ସେ ଶୋକ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବେ, ସମସ୍ତ କଳାରେ ନିପୁଣ ଓ ଗୁଣଗୁଣିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପୁନି ଫେରିବେ। ଏହି ଦିନେ ଯଦିଓ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ସମାନ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେ, ମହାବଳୀ ଓ ପରାକ୍ରମୀ, ନିଜ କାମ ସାଧନ କରିବେ; ତିନି ଶିବତନୟୀ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିବେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ତେଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହେବେ; ନିଜ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତଥା ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବେ। ଏଭଳି କଥା କହି ଦେବମୁନି ନାରଦ ରାଜା ଆୟୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଦେବମୁନି ନାରଦ ଯିବା ପରେ, ଆୟୁ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ରାଣୀଙ୍କୁ ଖବର କଲେ। ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁଅ, ଦେବତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଭାବରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ରାଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି। "ଯଦିଓ ମୋର ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅ ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ପୁନି ଫେରିବେ," ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ। ନାରଦ କହିଥିଲେ, "ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ମହାମୋହକୁ ଛାଡ଼, ଯାହା ଧର୍ମର ନିୟମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।" ଏଭଳି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଫେରିବାର ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେବମୁନି କହିଥିବାପରି, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ପୁଅ ଅଜର ଓ ଅମର, ଏହି କଥା ରାଜା ମନେ ଭାବିଲେ। ଯାହା ଘଟିବ, ତାହିଁ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। "ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଦାତା, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନମନ, ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଏମିତି ଧର୍ମପରାୟଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ପୁଅ ପାଇଛି।" ଏଭଳି କହି ଦୁଃଖିତ ରାଣୀ ଚୁପ ହୋଇଗଲେ, କାରଣ ସେ ଜାଣିଥିଲେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନହୁଷ ପୁନି ଆସିବେ। ଏଭଳି ନହୁଷଙ୍କ କଥା ଅନ୍ତ ହେଲା—ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ, ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମପୁରାଣର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା ପରେ କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ତେଜୋମୟ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି, ତପୋଧନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନହୁଷଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବହୁତ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଆଣ।" ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ନହୁଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ନହୁଷ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲେ—"ଏହି ନହୁଷ ନାମକ ଧର୍ମପରାୟଣ, ପରାକ୍ରମୀ ଓ ଶିଳ୍ପଶାଳୀ ନହୁଷ।" ଏହି ନହୁଷ, ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ଶିଶୁକାଳରୁ ମାଆଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଥିଲେ; ଏହି ବିଶାଳ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଆୟୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; କେବେ ସେ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବେ? ଧର୍ମଜ୍ଞ ନହୁଷ, ଯେଉଁଠି ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ; ଶିବତନୟୀ, ଏକା ଓ ନିର୍ବଳ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ, ଏଉଁ ଶିଶୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତପସ୍ୟା କଲେ; କେବେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେବେ? ଏଭଳି ଦେବଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଥିବା ଜଗତ ଉପାଖ୍ୟାନ ନହୁଷ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଆଣି ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ; ତାହା ପ୍ରଦାନ କରି ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ହାତ ଜୋଡି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାମୁନି, ଦେବଗାନ୍ଧର୍ବ କହିଥିବା ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏହି ନହୁଷ ନାମକ, ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ମାଆଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ମାଆ ଇନ୍ଦୁମତୀ ସହ ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ; ଶିବତନୟୀ ଏଉଁ ଶିଶୁ ଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥିର ନହୁଷ ଏହାର କାରଣ, ଗୁରୁଦେବ; ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କହିଥିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।" "କିଏ ଏହି ଆୟୁ, ଧର୍ମପରାୟଣ? କିଏ ଏହି ଭାଗ୍ୟବତୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ? କିଏ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ? ଏବଂ କିଏ ନହୁଷ ବୋଲି ଡାକାଯାଉଛି?" ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋ ମନରେ ଜନ୍ମିଛି; ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟ କିଏ ଏହି ନହୁଷ, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: "ସେ ରାଜା ଆୟୁ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ନାଥ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମିଛ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ନିଧି। ରାଜା ଆୟୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ହରଙ୍କ କନ୍ୟା, ଶୋଭାଦ୍ୟାନ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ମନୋହର—ସେ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ତୁମ ପାଇଁ ସେ ଏକା ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।" "ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି ତିନି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦାନବପତି ହୁଣ୍ଡ, ତାଙ୍କୁ ଏକା, ତପୋଦ୍ୟୁତିମାନ୍ୟ, କମଳନୟନୀ ଦେଖି, ରୂପ, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଓ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ ଦେଖି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେଠାକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ।' ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ୱିନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହୁଣ୍ଡ, ତୁମେ ଦୟା କରି ଅସଦାଚରଣ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି, ଏମିତି କଥା ପୁଣିପୁଣି କହନି।'" "'ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।