ହୁଣ୍ଡା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃଗ ମାଂସ ଭୋଜନ କରାଇବା ପରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ହୁଣ୍ଡା ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କର ଶାପ କୁ ଅପ୍ରଭାବୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ । ବଡ ଆନନ୍ଦରେ, ଦାନବ ମହାରାଜ ହୁଣ୍ଡା କୁଞ୍ଜଳାଙ୍କୁ କହିଲେ । ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା, ପ୍ରଶସ୍ତ ଋଷି ଵଶିଷ୍ଠ ଦରବାର ଦ୍ଵାରରୁ ବାହାରିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦେହରେ ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଶୁ ଅଛି । ଏହି ଶିଶୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର ଚକ୍ଷୁ ରହିଛି । ଵଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖନ୍ତୁ । ଏହି ଶିଶୁ କିଏର, ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ ରାତିରେ ମୋ ଦ୍ଵାରା ଆଣିଛି ?" ଏହି ଶିଶୁ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ପୁତ୍ର ସଦୃଶ, ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଵଶିଷ୍ଠ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, "ଋଷିମାନେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହି ଶିଶୁ ଦଶ ଲକ୍ଷ କାମଦେବ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ନିର୍ମଳ ।" ଦ୍ୱିଜମାନେ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ସେମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମା ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ । ଵଶିଷ୍ଠ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣି ପାରିଲେ । ସେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ହୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ । ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଵଶିଷ୍ଠ କରୁଣାବଶ, ଶିଶୁକୁ ହାତରେ ଉଠାଇଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଶିଶୁ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ । ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ । ଋଷିମାନେ ଏହି ରାଜାର ଆନନ୍ଦକୁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଵଶିଷ୍ଠ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, "ତୁମର ନାମ ନାହୁଷ ଭାବେ ଲୋକେ ଜଣାଶିବ । ତୁମେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ହୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ କିଛି ହାନି ହେବ ନାହିଁ ।" "ଏହିପରି, ତୁମର ନାମ ନାହୁଷ ହେବ, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ ।" ଵଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରିଦେଲେ । ସେ ବ୍ରତ, ଦାନ, ଉପନୟନ ଓ ଶିକ୍ଷକ-ଶିଷ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ । ନାହୁଷ ଶିକ୍ଷାରେ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଷଡଂଗ, ପଦା-କ୍ରମା ଧାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ନାହୁଷ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ତାହାର ଗୁପ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶିଖିଲେ । ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ମୁକ୍ତି-ପାଶ ଅସ୍ତ୍ର, ଜ୍ଞାନ, ନ୍ୟାୟ, ରାଜନୀତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧର୍ମ ଶିଖିଲେ । ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ—ନାହୁଷ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୂର । ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୟାରେ, ନାହୁଷ ଧନୁ-ବାଣ ଧାରଣ କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ । ଏଠିରେ ଚ୍ୟବନ ଉପାଖ୍ୟାନର ଗୁରୁ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ଵେନା ଉପାଖ୍ୟାନର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା । କୁଞ୍ଜଳା କହିଲେ—ଆୟୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ପତ୍ନୀ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଇନ୍ଦୁମତୀ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ । ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି, ସେ କହିଲେ, "ମୋ ଶୁଭ, ଚିହ୍ନିତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁତ୍ରକୁ କିଏ ନେଇଗଲା ?" "ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ କଠିନ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପାଇଥିଲି ।" "ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ପୁତ୍ର ମିଳିଥିଲା—କିଏ ଏହି ଶିଶୁକୁ ନେଇଗଲା ?" କରୁଣାରେ ସେ କାନ୍ଦିଲେ । "ହାୟ, ମୋ ପୁତ୍ର, ମୋ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଶିଶୁ, ଶିଶୁ ଗୁଣର ଧାମ ! କିଏ ତୁମକୁ ନେଇଗଲା ? ମୋ ଶବ୍ଦ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁ ।" "ତୁମେ ସୋମବଂଶର ଶୋଭା, ନିଶ୍ଚୟ । କିଏ ତୁମକୁ ନେଇଗଲା, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସଦୃଶ ପ୍ରିୟ ?" "ଦେବ ଓ ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପଦ୍ମନୟନ, କିଏ ଆଜି ତୁମକୁ ନେଇଗଲା ? କଣ କରିବି ? କେଉଁଠି ଯିବି ?" "ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଏହା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ । କିଏ ମୋ ଭରସା ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଯେ ମୋ ପୁତ୍ର ନେଇଯାଇଛି ?" "କିମ୍ବା, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କୌଣସି ଚତୁର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି ? ଏହି ଦୁଃଖ ତାହାର ଫଳ—ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ ।" "ମୋ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଚୋର ହୋଇ, ମୋ ମଣି ଶିଶୁକୁ ନେଇଯାଇଛି । ଭାଗ୍ୟରେ, ମୋ ଦିବ୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣର ଧାମ ହରାଇଗଲା ।" "କିମ୍ବା, କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମୁଁ ଭୋଗୁଛି ।" "କିମ୍ବା, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କୌଣସି ଶିଶୁକୁ ଆପତ୍ତି କରିଥିଲି—ଏହି ପାପର ଫଳ ଭୋଗୁଛି ।" "କିମ୍ବା, ବୈଶ୍ଵଦେବ କ୍ରିୟାରେ କୌଣସି ଭିକ୍ଷୁକ କୁ ଭୋଜନ ଦେଇନଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଇନଥିଲେ ।" ଏଭଳି, ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ଇନ୍ଦୁମତୀ ଦୁଃଖ ଓ କରୁଣାରେ ଭାସିଗଲେ । ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଗୋ-ଫାନ୍ତି ନିଃଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ମାଛ ବିହୀନ ଗାଈ ସଦୃଶ ହେଲେ । ରାଜା ଆୟୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ, ପୁତ୍ର ନେଇଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ନିଜ ଶାନ୍ତି ହରାଇଲେ । "ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, ଦାନର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବରେ ମୋ ପୁତ୍ର ନେଇଯାଇଛି ।" "ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୋତେ ଏକ ଅଜୟ ଓ ଶୂର ପୁତ୍ରର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଥିଲା ।" "ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ କିପରି ବାଧା ଆସିଗଲା ?" ଏଭଳି ରାଜା ଆୟୁ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ । ଏଠିରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ତାପରେ, କୁଞ୍ଜଳା କହିଲେ—ସ୍ଵର୍ଗରୁ ନାରଦ ଆସି, ରାଜା ଆୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ରାଜା, କାହିଁକି ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ?