ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶାଳ ପର୍ବତକୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସଦା ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପର୍ବତ ପୁଣ୍ୟର ଏକ ଅପାର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେହି ପର୍ବତ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ପୁଲିନ୍ଦ, ଭିଲ୍ଲ ଏବଂ କୋଳ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଆସନ୍ତି। ସେହି ପର୍ବତର କଠିନ ଚୂଡ଼ା ଏବଂ ଶିଖର ତାହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ମାନ୍ୟ କରାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତ ଭିତରେ ଅନେକ ଶୁଭ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦୃଶ୍ୟ ଥାଏ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଗର୍ଜନର ସ୍ରୋତ ତାହାକୁ ଏକ ମହାନ ଧ୍ୱନି ଦିଏ। ଏହିପରି ଦିନେ ମୁଁ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯାହା ହେଉଛି ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସ। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି, ଯାହାକୁ ନା ଦେଖିଥିଲି, ନା କେବେ ଶୁଣିଥିଲି। ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ମୁଁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହିମାମୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଦେଖିଥିଲି। ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ରୋତ ଅଛି, ଯାହା ହିମ, ଦୁଧ ଏବଂ ସୁନାର ଭଳି ଝରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ୁଛି। ଏଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଙ୍ଗା ମହାନ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହୁଛି। କୈଳାସର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଏହି ଗଙ୍ଗା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଯାଏ, ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାର ଏକ ମହାସରୋବର ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ। ଏହି ସରୋବର ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ଜଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବଡ଼ ବଡ଼ ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ହଂସମାନେ ଦିବ୍ୟ, ମଧୁର ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ୱରରେ ଗାଁ ଗାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ହଂସମାନଙ୍କ ଡାକରେ ସରୋବର ଅତି ଶୋଭା ପାଏ। ଏହି ସରୋବର ପାରେ, ଏକ ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିଲେ ହିମପର୍ବତର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲା, ଶୋଭା ଏବଂ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦେବୀୟ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ପାରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ମୁଁ ଜାଣିପାରିଲି ନାହିଁ, ସେ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, କିମ୍ବା ସ୍ୱାହା ନିଜେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ କି, ରୋହିଣୀ କି, ଏପରି ଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଶୋଭା ଏବଂ କୃପା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା, ଗୁଣ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରି ରୂପ ଆପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି—ସେ ରୂପ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ। ସେ ଯୁବତୀ, ପାଥର ଉପରେ ବସି, ଦୁଃଖରେ ଅତିବି ତରଳ ହୋଇ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନମାନେ ବିୟୋଗରେ ଏକା। ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅଶ୍ରୁ ଲୁଚି, ମୁକ୍ତାର ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପରିଷ୍କାର, ସେଗୁଡ଼ିକ ସରୋବରରେ ପଡ଼ୁଥିଲା। ସେଠି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ମୁକ୍ତାର ଭଳି ଜଳରେ ପଡ଼ି, ତାହାଠାରୁ ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲା। ସେହି ଅଶ୍ରୁ ଥିଏ ପଦ୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅନେକ ପଦ୍ମ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଭାସୁଥିଲା। ସେହି ରମ୍ୟ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାର ଧାରାରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଭାସୁଥିଲା, ହଂସମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ଧାରା ସେଠାରୁ ବାହାରି, କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁ, ଏକ ରମ୍ୟ ଗୁହା ରତ୍ନ ନାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠି ଏକ ଦୁଇ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ଏବଂ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଭିତରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେଠି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ପଦ୍ମ ତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ପବିତ୍ର ଧାରାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଆସିଥାନ୍ତି। ସେହି ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା ପ୍ରଭାତରେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇ ଅତି ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ। ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଧାରାରେ ଭାସୁଥିଲେ, ଏଠାଏଠି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ହଂସ ଏବଂ ଜଳପକ୍ଷୀ ସହିତ। ସେହି ରତ୍ନ ପର୍ବତ ଉପରେ, ରତ୍ନେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର, ଯିଏ ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେଠି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ମୁଁ ସେଠି ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ଜଟାଧାରୀ, କେବଳ କୌପୀନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେଠି ସେ ଅନାଶ୍ରିତ, ଅନ୍ନବିହୀନ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଦେହ କେବଳ ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମରେ ଘେରା। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ମାତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଢାକା, ଶୁଖିଗଲା ପତ୍ର ଖାଇଥିଲେ। ସେ ଶିବଙ୍କ ଉପାସନାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ସେ ତାଙ୍କର ପୂଜାରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ତ୍ରିପୁରାରି ଦ୍ୱାରପାଳ ହେଉଥିବା ସେ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରେ ଗାଁ ଗାଉଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ମଠକୁ ଆସି ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ଅନୁପମ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏପରି କିଛି ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖି ନଥିଲି। ଏହି ସମସ୍ତର କାରଣ କ’ଣ, ଏହି ମହିଳା କିଏ, ସେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ସ୍ପଷ୍ଟ ବିବରଣୀ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ଦୟାର ଅପେକ୍ଷା କରେ। ତା’ପରେ, ପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଜ୍ଞାନୀ କୁଞ୍ଜଳ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। କପିଞ୍ଜଳ ସେଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଚୟନ ଚରିତ୍ରର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: "ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ସେହିପରି ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାର କାରଣ କହିଦେବି।" ଏକଦିନ, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଖେଳିବା ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ମହାଦେବ, ମୋର ମନରେ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଆପଣ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତୁ।