ସେହି ମହାପୂଜାର ଅବସରରେ ବୀଣା, ବାଁଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା, ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟକ ହେଉଥିଲା। ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ମହାନ୍ତ ଗାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟରେ ଚାମର ଝାଲି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଛତା ଦ୍ୱାରା ଛାୟା ଦିଆଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ସେ ମହାମାନ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସବରେ ଆଣି ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏଠି ପୁଷ୍କସା ନାମକ ଏକ ଭକ୍ତ ମହାପୁରୁଷ, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ଶିବପୂଜା କରି ମହାଫଳ ପାଇଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏତି ଅଧିକ ମହାଫଳ ପାଇବେ! ଏହି ଭୂମିରେ ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ, ଫଳ, ଗନ୍ଧ, ପାନ ବା ଚାଉଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର ହେଇଯାନ୍ତି। ମହାଦେବ କହିଲେ—ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଖଙ୍ଗଧାରା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ରହିବ। ମାଘ, ବୈଶାଖ ଓ ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏଠି ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଭୃଗୁ, ଗୌତମ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ପିଣାକୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠି ଲିଙ୍ଗ ତିନିଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥିଲା, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ—ହେ ଦେବ, କିପରି ଏହି ଶାପ ମିଳିଲା? ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ମହାଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଏକଥି ହେଉଛି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତୀର୍ଥ ଖଙ୍ଗଧାରାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେଠି ନିୟମିତ ରୂପେ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରି ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କୌଳିକ, ଦୁଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ମାଂସ ଅର୍ପଣ କଲା। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ଏହି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଏକ ପାପୀ କରିଛି। ଶର୍ୱ, ପରମାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠି ଏକ ଶାପ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ—"ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ରୁହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ ସେ ମହାମୁନି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ଶାପବଶତଃ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ। ମାଟିରେ ମୋ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ 'ଖଙ୍ଗଧାରେଶ୍ୱର' ଭାବେ ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି। କୃତଯୁଗରେ ଏହାକୁ 'ମଂଦିର', ତ୍ରେତାରେ 'ଗୌରବ', ଦ୍ୱାପରରେ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ 'ଖଙ୍ଗେଶ୍ୱର' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୋର ସ୍ଥାନ, ଏହି କଥା ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ସେଠି ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଦା ଫଳ ପାଆନ୍ତି—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ। ଏପରି ଭାବେ 'ଧାରେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପୁନି ମହାଦେବ କହିଲେ—'ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର' ନିକଟରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ପିପ୍ପଳାଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ଏକ ସମୟରେ ମାଆଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକ ମହାମୁନି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଓ 'କୃତ୍ୟା' ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଦୂର୍ବାସାଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଋଣମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଦାଧିଚି ନାମକ ମହାତ୍ମା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏଠି ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଜଳ ପାନ କରିବାଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପିପ୍ପଳାଦ ଦେବତା ଗୁପ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେଠି ପିପ୍ପଳ ଗଛ ସ୍ଥାପନ କରିଲେ କର୍ମ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ—"କୃତ୍ୟା କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ସେ କ’ଣ କାମ କଲେ? କେଉଁ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଏ ପିତାଙ୍କୁ ଋଣମୁକ୍ତ କଲେ?" ମହାଦେବ କହିଲେ—ସେଠି ଦାଧିଚି ମହାମୁନି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ଦାନବ 'କୋଳ' ବାଧା ଦେବାକୁ ଆସି, ଅନେକ ଅବରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର 'କହୋଦ' ଏକ ବିଧି କରି 'କୃତ୍ୟା' ଉପଜାଇଲେ। ଏହି କୃତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦାନବ କୋଳ ବଧ ହେଲା। ଏହିଠାରୁ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା କଳିଯୁଗରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି। ଏପରି ଭାବେ 'ପିପ୍ପଳାଦ ତୀର୍ଥ' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପୁନି ମହାଦେବ କହିଲେ—ଏବେ ଭୂତାଳୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ ଅଛି, ଏବଂ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ ଗଛ। ଏଠି କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପବାସ ରହି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ କଳା ତିଳ ଦାନ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭୂତ ହେବା ନାହିଁ। ପିତୃମାନେ ଯଦି ଭୂତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ତିଳ ଭରା ଜଳଘଟ ଦାନ କଲେ, ସେମାନେ ଭୂତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବା ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଭୂତ ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏପରି ଭାବେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଲା।