ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଶିକାରୀ ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୁକର୍ମ, ମୂଢ଼ତା ଓ ଦୁଷ୍ଟତାର ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ମୁଁ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଶିକାର ଓ ହିଂସାରେ ମନ ଦେଇଛି, ଏପରି ପାପ କରି ମୁଁ କେମିତି ସ୍ବର୍ଗରେ ବାସ କରିପାରିବି?” ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଉତ୍ସୁକତାରେ ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା— “ଆଜି ଶିବଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କିପରି ହେଲା? ଦୟାକରି ମୋତେ କହ, ମୋର ମନ ଏହି ଜିଜ୍ଞାସାରେ ଭରିଯାଇଛି।” ତେବେ ବିରଭଦ୍ର କହିଲେ, “ଦେବମନ୍ଦିରେ ଯେଉଁ ମହାଦେବ ଗଙ୍ଗାଧର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଛନ୍ତି, ଉମାଙ୍କ ନାଥ ତୁମେ ଉପରେ କୃପା କରିଛନ୍ତି। ଆଜି ତୁମେ କୋଲା ଗଛ ଓ ବିଳ୍ବପତ୍ର ଦେଖି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଶିବପୂଜା କରିଥିଲ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପତ୍ର କାଟି ଫେଲିଦେଲ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧନ୍ୟ ହେଲ। ଏହି ଭାବେ ଏହି ବଡ଼ ଗଛ ଉପରେ ଜାଗି ରହିଲ, ଏହି ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଶିବରାତ୍ରିରେ ତୁମେ କେବଳ କୋଲାଫଳ ଦେଖାଇ ଉପବାସ ରଖିଥିଲ, ଯଦିଓ ଅଜାଣି ଅଜାଣି ଏହି ଉପବାସ ହେଲା, ତଥାପି ଏହି ଉପବାସ ଓ ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପୁଷ୍କସ ନାମକ ଶିକାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଯାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ, ବାଁଶୀ, ଭିନା, ଓ ଅନେକ ମୂସିକ ଚାଲାଇ ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଚାମର ଏବଂ ଛତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ପୁଷ୍କସ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉତ୍ସବ ସହିତ ଆଣାଯାଇଲେ। ପୁଷ୍କସ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ଶିବପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଧନ୍ୟ ହେଲେ, ତେବେ ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ତ ଅନେକ ଗୁଣିକ ଧନ୍ୟ। ଏହି ଭୂମିରେ ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ, ଫଳ, ଗନ୍ଧ, ପାନ, ଅଥବା ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମହାଦେବ କହିଲେ— “ସେଠାଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଖଙ୍ଗଧାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ରହିବ। ମାଘ, ବୈଶାଖ ଓ ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଓ ଗୌତମ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିଣାକୀ ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ତିନି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲି।” ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ— “ହେ ଦେବ, ସେ ଶାପ କିପରି ମିଳିଲା? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ମହାଦେବ କହିଲେ— “ଏକ ଦିନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଅତି ଚମତ୍କାର ତୀର୍ଥ ଖଙ୍ଗଧାରକୁ ଆସି, ନିୟମ ମାନି ସ୍ନାନ କରି, ମୋ ଦର୍ଶନ କରି, ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ପୂଜା କରିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କୌଳିକ ଶିବଙ୍କୁ ମାଂସ ଅର୍ପଣ କଲା। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— ‘ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ହେଲା। ଶର୍ବ, ପରମାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ଶାପ ଦେବି।’ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ— ‘କଳିଯୁଗରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’ ଏହି ଶାପ ପରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। ଯଦି କେହି ଏଠାରେ ମୋର ନିଜେଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନାଶ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ଖଙ୍ଗଧାରେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। କୃତୟୁଗରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ମନ୍ଦିର ନାମରେ, ତ୍ରେତାରେ ଗୌରବ ନାମରେ, ଦ୍ୱାପରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଖଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୋର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ, ଏହି କଥା ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ନିୟମିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।” ଏପରି ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମପୁରାଣର ଧାରେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ପୁନି ମହାଦେବ କହିଲେ— “ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନିକଟରେ ପିପ୍ପଳାଦ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଏକ ସମୟରେ ମାଆଁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମହାମୁନି ପିପ୍ପଳାଦ ତପସ୍ୟା କରି ଏକ କୃତ୍ୟା ନାମକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଋଣମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ଦଧିଚି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଜଳ ପିଇଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ପାପ ମୁଚିଯାଏ। ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀ କୂଳେ ପିପ୍ପଳାଦ ଦେବ ଗୁପ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ ପିପ୍ପଳ ଗଛ ସଠିକ୍ ଭାବେ ରୋପିଲେ କର୍ମବନ୍ଧନ ଛିଡ଼ିଯାଏ।” ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ କୃତ୍ୟା କାହିଁକି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ସେ କୃତ୍ୟା କ’ଣ କରିଥିଲେ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।