ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ସ୍ତ୍ରୀ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, ତିନି ଜଣେ ନଦୀର ପାଣିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେ ସମୟରେ, ସେଇ କ୍ରୂର ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, “ସିଘ୍ର ଆସ, ଖାଇଦେ; ମୁଁ ଏମାତ୍ର ତୋତେ ମାଛ ଓ ମାଂସ ଆଣିଛି ।” ତା’ପରେ ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୂର୍ଖ, ତୁମେ କ’ଣ କରିଛ? ଗତକାଲି ଯେଉଁ ମାଂସ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି, ସେ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ । ତୁମେ ଏହା ଖାଇଦେଲ, ଏବଂ ଘରକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ ।” ଏହି କ୍ରୂର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ସେଇ କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବର ପୁରୁଷ, ଶିବରାତ୍ରି ଉପବାସ ଓ ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ହୋଇ, ପବିତ୍ରତାର ନିୟମ ଅନୁସରି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ । ସେଠି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ କୁକୁର ସେଠି ପହଞ୍ଚିଗଲା । ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେ କୁକୁର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲା । ଏହା ଦେଖି Caṇḍā ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ କୁକୁରକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ । କିନ୍ତୁ Caṇḍa ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ, ଯଦିଓ ସେ ସେତେ ବି କ୍ରୋଧିତ ଥିଲେ, କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି କୁକୁର କ’ଣ ଦୋଷ କରିଛି?” Caṇḍā କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କୁକୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦେଲା; ଏବେ ତୁମେ ଭୋକା ହେଲେ କ’ଣ ଖାଇବ?” Puṣkasa ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ କୁକୁର ଖାଇଦେଲା, ତାହା ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲା । ଏହି ନଶ୍ୱର ଦେହର କ’ଣ ଉପଯୋଗ, ଯଦି ଜୀବନ ନାହିଁ?” ସେ କହିଲେ, “ଯେମାନେ ଦେହକୁ ପାଳନ କରି, ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାର କେନ୍ଦ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂର୍ଖ ଓ ପାପୀ, ଦୁଇଁ ଲୋକରୁ ବଞ୍ଚିତ । ଏହିପରି, ଅହଂକାର, କାମନା ଓ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଦୃଢ଼ ହୁଅ ।” ସେଉଁଠି Puṣkasa କହିଲେ, “ଆଜି, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ତଳୱାରର ଧାର ଉପରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇ । ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ ଲାଭ?” ଏହିପରି କହି, ସେ ତଳୱାର ଉଠାଇ ନିଜକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଶିବଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅନେକ ଭୂତଗଣ ଆସିଗଲେ । ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଆସିଲା; ସେଉଁଠି Puṣkasa ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ଦେଖିଲେ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଭାବରେ Puṣkasa ଏମାନେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏ Rudrākṣa ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭାଇମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ?” ସମସ୍ତେ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା, ଝଟା ଚୂଡ଼ା, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଓ ସର୍ପମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁଳ୍ୟ ପ୍ରଭା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ । Puṣkasa ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ, “ଅମର ଭୟଙ୍କର ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଆସିଛୁ । ସିଘ୍ର ଆସ, ତୁମ ଜନନୀ ସହ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ । ତୁମେ ଯେ ଶିବଙ୍କୁ ରାତିରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲ, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ ।” Vīrabhadra କହିଲେ, “ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ କୋଳ ଗଛ ଓ ବିଲ୍ବ ପତ୍ର ଦେଖିଲ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଫେଲିଲ, ଯାହା ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା । ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ତୁମ ଜାଗରଣ ମଧ୍ୟ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଜାଗରଣ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ଉପବାସ ଓ ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଶିବ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି ।” Vīrabhadra ଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି Puṣkasa ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ । ତା’ପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଢୋଳ, ତୁରୀ, ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ନୃତ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଓ Puṣkasa କୁ ଚାମର ଓ ଛତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦିଆଗଲା । ସେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମହା ଉତ୍ସବ ସହ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏଭଳି ଶିବ ନିର୍ମଳ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରି Puṣkasa ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେତେ ଅଧିକ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବେ! ଏହି ଭୂମିରେ ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ, ଫଳ, ଗନ୍ଧ, ପାନ ବା ଚାଉଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର ହେବେ । ମହାଦେବ କହିଲେ, “ସେହି ସମୟଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ‘ଖଙ୍ଗଧାରା’ ନାମରେ ପରିଚିତ । ହେ ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ରହିବ । ମାଘ, ବୈଶାଖ ଓ ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏଠି Vasishtha, Vamadeva, Bharadvaja ଓ Gautama ମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ । ଏଠି ତିନି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲି ।” ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି କିପରି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ? ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।” ତା’ପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ, “ଏକଦା, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ‘ଖଙ୍ଗଧାରା’ ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ...