ପ୍ରାଚୀନ କାଳର କଥା। ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ ପରେ ଯାଇ ଭୋଗାଇଥାଏ। ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହି କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା ଏମିତି ଏକ ଦୃଢ଼ ଦୈବ ବନ୍ଧନରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ, ଯେଉଁପରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ରସିରେ ବନ୍ଧାଯିବା ପରି। ଦୈବ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ କଣ ଭୋଗିବେ, ସେଥିରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଆଣିଥାଏ। ଯଦି ଏହା ନ ଥାଏ, ତେବେ କର୍ମ ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯିବ, ଜଣେ ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ କର୍ମର ଫଳ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୈବ ବିଫଳ, ବନ୍ଧିତ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ମନୁଷ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଭୂମି ଉପରେ ଥିବା ବୀଜ ଭଳି—ଗଛ, ଝାଡ଼ି, ତନ୍ତୁଳି ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି—ସେପରି କର୍ମମାନେ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। ଏକ ଦୀପ ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ଯେମିତି ନିବିଯାଏ, ସେପରି କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀର ଦେହର ଶେଷ ହୁଏ। ଏହିପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି—କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରୋଗ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର କାରଣ ଜଣାଯାଇଛି, ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ କର୍ମ ହିଁ ମୂଳ। ଯେ କର୍ମ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଏଠି ଭୋଗାଯାଏ; ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତାହାର ଅର୍ଥ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଆନନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର କର୍ମ ଦେଖିଥିଲି। ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ କର୍ମ କଥା କହିବି—ଶୁଣ, ମୋ ପୁତ୍ର। ଏହା କର୍ମର ଲୋକ, ପ୍ରିୟ; ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗ ହୁଏ। ସେଠାରେ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ଚୌଳ ଦେଶରେ ସୁବାହୁ ନାମକ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ସୁନ୍ଦର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ଥିଲେ; ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ; ଏହି ରାଜା ସମସ୍ତ ବଳି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ ଜୈମିନି ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ସେ, ସୁବାହୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: "ହେ ରାଜା, ବହୁତ ଦାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଉପଭୋଗ ହେବ; ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଲୋକ ଓ କଷ୍ଟ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।" "ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ; ମୃତ୍ୟୁର ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯଶ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କୀର୍ତ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ; ଏପରି ଦାନ ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ସହଜରେ ହୁଏ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ ପ୍ରୟାସ କରି ସଦା ଲୋକମାନେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।" ସୁବାହୁ ପଚାରିଲେ: "ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ, ଉଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁଟିରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ? ମୋତେ କୁହ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଜୈମିନି କହିଲେ: "ପୃଥିବୀରେ ଦାନ ଠାରୁ କଠିନ କିଛି ନାହିଁ। ଏକ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ସ୍ପଷ୍ଟ—ଲୋକମାନେ ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଧନ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।" "ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଚାକିରି ନେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।" "ସେମାନେ କୃଷି କରନ୍ତି, ଯାହା ହିଁ ହିଂସା ଓ କଷ୍ଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ପ୍ରାଣ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।" "ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦ୍ଧ, ଧନର ତ୍ୟାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ବିଶେଷକରି ଯଦି ସେ ଧନ ନ୍ୟାୟସହିତ ଅର୍ଜିତ।" "ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ, ଯଥାର୍ହକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଅନନ୍ତ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ଧର୍ମର କନ୍ୟା, ଏକ ଦେବୀ, ପବିତ୍ରକାରିଣୀ ଓ ଉଦ୍ଧାରକାରିଣୀ।" "ସେ ସାବିତ୍ରୀ, ସୃଷ୍ଟିର ମାତା, ଯିଏ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରାନ୍ତି; ଧର୍ମ କେବଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି, ଧନର ଏକାଉଁ ତଳ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।" "ଋଷିମାନେ, କିଛି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ; ଦାନର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଛି, ହେ ରାଜନ୍।" "ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ପାରଗମନ ଦେଉଛି; ତେଣୁ ଦୁଧ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।" "ମିଠା ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷା ସହିତ ଦିଅ; ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ।" "ଉଦ୍ଧାର, କ୍ଷେମ, ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଯଥାର୍ହକୁ, ଶୁଭ୍ର ମନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଏକ ମାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗେ; ମୁଠି କିମ୍ବା ମୁଖଭରି ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏହି ଦାନର ଫଳ ଅନନ୍ତ ହୁଏ; ମୁଠି କିମ୍ବା ମୁଖଭରି ଦେବା କାହା ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ନୁହଁ।" "ଯଦି ଅଶ୍ରଦ୍ଧାର ପ୍ରଭାବରେ କୌଣସି ଉତ୍ସବ ଆସେ, ତେବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଉ।" "ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଇଲେ, ଭଲ ଜନ୍ମ ମିଳେ ଓ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ ହୁଏ।" "ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯାହା ଦେବା ହୋଇଥିଲା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯଥାର୍ହକୁ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଭଲ ଜନ୍ମ ଓ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ।" "ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଧନ୍ୟ।" "ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରଧାନ; ଏହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରାଣର ମୂଳ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଜୀବନ ଦିଆଯାଏ; ତେଣୁ, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଉତ୍ସାହରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କର।" ଏପରି ଶୁଣି, ରାଜା ସୁବାହୁ ଉତ୍ତମ ଜୈମିନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶ୍ରବଣ କଲେ ଏବଂ ପୁଣି ସେହି ପଣ୍ଡିତ ଜୈମିନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।