ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରିଟି କଳା ହଂସ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିବି—ସେମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ବାରାଣସୀ। ଏହି ଚାରିଟି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ଚାରିଉଁଡିଏ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ। ଏପରି ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଘୂରି ଘୂରି, ସେମାନେ ଏ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରୁ ନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କୁବ୍ଜା ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନାଯାଏ। କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରୟାଗ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ରେବା ଦର୍ଶନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ-ବଧ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ କପିଳା ଏବଂ ରେବା ସଙ୍ଗମରେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ସ୍ଥିତିଛି। ମେଘନାଦ ସଙ୍ଗମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ ରେବା ଅତି ପବିତ୍ର, ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ। ଓଁକାର, ଭୃଗୁ ମଣ୍ଡଳ, ନର୍ମଦା ଓ କୁବ୍ଜା ସଙ୍ଗମ, ଏହି ସବୁଠି ମଧ୍ୟ ମହିଷ୍ମତୀ ନିକଟରେ ରେବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଭିଟଙ୍କା ସଙ୍ଗମ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱର ଏବଂ ଅନେକ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ରେବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ମହା ନଦୀ ଦୁଇ ପାରରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ପାପ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମେ ପଚାରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଏପରି କଥା କହି, ତାଙ୍କ ତୃତୀୟ ପୁଅଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହିପରେ, ପଦ୍ମପୁରାଣରେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଉପାଖ୍ୟାନ, ବେନା ଉପାଖ୍ୟାନ ଏବଂ ପୃଥିବୀଖଣ୍ଡରେ ବାନ୍ୟାତ୍ମକ ଚପ୍ତିର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥାରେ, କୁଞ୍ଜଳ ପଚାରିଲେ—"ବିଜ୍ୱଳ, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି କଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛ? କୌଣସି ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭବ ହେଲେ କହ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ। ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ କେଉଁ ଦେଶକୁ ଖାଦ୍ୟ ସନ୍ଧାନରେ ଯାଉଛ? କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଛ କି, ତେବେ ମୋତେ କହ।" ତାହା ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ବିଜ୍ୱଳ କହିଲେ—"ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅନନ୍ଦ ନାମକ ଅଟବୀ ଅଛି, ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଦେବବୃକ୍ଷ ଫୁଲ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ। ଏଠି ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ନାଗମାନେ ସଦା ବିହାର କରନ୍ତି। ଅନେକ ସରୋବର, କୁଆଁ, ଝିଅଁ, ଓ ନଦୀମୂଳ ଏଠି ଅଛି, ଏହି ଅନନ୍ଦ ଅଟବୀ ଦେବୀୟ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।