ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଦେବୀ ଉମାଙ୍କୁ ମହାଦେବ କହିଲେ— ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଖଣ୍ଡ ତୀର୍ଥରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଗୋମୟ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବିଶେଷ କରି କେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗାଏ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚ୦ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏଠି ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ଦଶଟି ଗାଏ ଦାନ କରିଲେ, ଖଣ୍ଡ ତୀର୍ଥରେ ଏହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପିପଳ ଗଛ ରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଲେ, ଦେବୀ, ଉପାସକ ପିତୃଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି କେହି ପଞ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଆମଳକୀ ଗଛ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି ପରେ ହରିଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଭଳି ଖଣ୍ଡ ତୀର୍ଥର ଅନନ୍ତ ମହାତ୍ମ୍ୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପରେ, ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହା ପରେ ଜମ୍ବୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ। କଳି ଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଜନମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥର ସମାନ। ଏଠି, ଦଶାଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ଏକ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଜାମ୍ବବନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଢୋଲ ବଜାଇ ଘୋଷଣା କଲେ— "ରାମ ଜିତିଛନ୍ତି, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛି, ସୀତା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛି!" ଏହି ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏଠି, ଦେବୀ, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ନିଜ ନାମରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସ୍ମରଣ ହୁଏ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାନ୍ତି। ମୁଁ ରାମ ଓ ରାମ ମାନେ ରୁଦ୍ର— ଏହି ଜ୍ଞାନ ରହିଲେ, କେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି 'ରାମ ରାମ' କିମ୍ବା 'ରାମ' ନାମ ମନରେ ଜପ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ମିଳେ, ଯୁଗେ ଯୁଗେ। ମୁଁ ସଦା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। କାଶୀରେ ସଦା ରହି, ମୁଁ ଶ୍ରୀରାମ, ପଦ୍ମଳୋଚନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ମରଣ କରେ। ଏଠି, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏଠି ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ, ଦେବ ଉପାସନା କରିଲେ, ଚ୦ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବଲୋକରେ ରହିବା ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ମାତ୍ର ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତି ମିଳେ, ଶ୍ରୀବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ କୃପାରେ। ଏଠି ଜାମ୍ବବନ୍ତେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଜମି ଦାନ କରିଲେ, ଏହାର ଫଳ ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ। ଏଭଳି ଜାମ୍ବବନ୍ତ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହାପରେ, ସଭ୍ରାମତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଖଣ୍ଡଧର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କଳି ଯୁଗରେ ଏହା ଗୁପ୍ତ ରହିବ। ଏଠି, ଚାହିଲେ ଜଳ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ହୋଇ, ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଯାଏ। ସଭ୍ରାମତୀ ନଦୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ ଧରି ତଳଭୂମିକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠି, ଖଣ୍ଡଧର ନାମରେ ଶିବ ନିଜେ ରହନ୍ତି; ଦେବୀ, ସେଠି ପାପୀ ମାନେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ— ଏକ କିରାତ ଅତି କଷ୍ଟ ସାଧନା କଲେ। ପାର୍ବତୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସେ କିରାତର ନାମ କଣ, କେଉଁ ସାଧନା କଲେ? ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ମହାଦେବ କହିଲେ: "ଏକ ଅତି କ୍ରୂର, ଦୁଷ୍ଟ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ନିର୍ଦୟ, ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡା ନାମକ କିରାତ ଥିଲେ। ସେ ଜାଳରେ ମାଛ ଧରି ମାରି, କଣ୍ଡାରେ ହରିଣ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, କୃଷ୍ଣସାର, ଶିଙ୍ଗ ଦେଇଥିବା ପଶୁମାନେ ମାରିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ କିରାତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୟୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାରିଥିଲେ। ସେ ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଚାଳାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଧୂର୍ତ୍ତ ଓ ଚାଳାକ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଆଚରଣ କରି, ଅନେକ ସମୟ କଟିଗଲା। ଏକ ରାତି, ସେ ଶ୍ରୀ ଗଛର ଉପରେ ଥିଲେ, ଧନୁ ହାତରେ ଏକ ଶିଆଳକୁ ମାରିବାକୁ ତୟାରି କରିଥିଲେ। ଏହି ରାତି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗିବାରେ କଟିଗଲା, ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ। ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅନେକ ଶ୍ରୀ ଗଛର ପତ୍ର କଟି, ଏହି ପତ୍ରଗୁଡିକ ଶ୍ରୀ ଗଛର ତଳରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହା ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଶିବ ଉପାସନା ହେଲା। ଜଳ କରି, ମୁଁ ମୁଁ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଷ୍କସା ଥିଲେ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଷ୍କସା ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସିଲେ, ଅତି ଭୋକା ଓ ଅନାଶା, ଯେଉଁଠି ପୁଷ୍କସା ରହିଥିଲେ। ସେ ଶୁକ୍ର ମାନେ, ହରିଣ, କିମ୍ବା ମହିଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିଦେଲେ। ଏଭଳି ଶିବ ତୀର୍ଥ ଓ ଉପାସନାର ମହାତ୍ମ୍ୟ, ଦାନ, ଗଛ ରୋପଣ, ରାମ ନାମ ଜପ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀ କିରାତ ପୁଷ୍କସାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।