ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ, ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନିଜ ଗଳାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୂର୍ଦ୍ଦଶାର ଫାନ୍ଦକୁ ଦେଖିପାରିନଥାଏ। କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ କିମ୍ବା ଅସମାନ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏବଂ ସମ୍ମାନ ହାରାଇଯିବାର କାରଣ ହୁଏ। କାଳ ଯେଉଁଠାରେ ଯିଏ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଅସମ୍ମାନ ଆଣେ; ଏହି କାଳ ମଣିଷକୁ କେବେ ଦାତା କରେ, କେବେ ଭିକ୍ଷୁକ କରେ। ସ୍ଥାବର ହେଉ କି ଜଙ୍ଗମ, ସ୍ବର୍ଗରେ ହେଉ କି ପୃଥିବୀରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାଳ ଅପେକ୍ଷା କରେ; କାଳ ନିଜେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ। କାଳ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ଜଗତର ପରମ କାରଣ; କାଳ ଜଗତକୁ ଫଳର ଦଳିଛି, ଯେପରି ଗଛ ତାଙ୍କର ଫଳକୁ ପକାଏ। ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ କେହି ମଧ୍ୟ କାଳର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିନଥାନ୍ତି। କାଳ ତିନିଟି ଅଟୁଟ ବନ୍ଧନ ତିଆରି କରେ—ବିବାହ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ; କେବେ, କେଉଁଠି, କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟେ, ଏହା କେବଳ କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। ଯେପରି ବାୟୁ ମେଘକୁ ଆକାଶରେ ଚଲାଏ, ସେପରି କାଳ ଏହି ସଂସାରକୁ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ଚଲାଏ। ସୁକର୍ମା କହିଲେ: ଏହି କାଳ କର୍ମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି; କାଳ କର୍ମକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ କର୍ମ କରେନାହିଁ। ବ୍ୟାଧି, ଦୁର୍ଗୁଣ, ସର୍ପ ଓ ରୋଗ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ସୁଖ ଓ ମୂଳ୍ୟର କାରଣ ଏବଂ ଉପାୟମାନେ କର୍ମ ସହିତ ଜଡିତ; ସେମାନେ ଭଲ କି ଖରାପ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ମଦାତା କିମ୍ବା କର୍ମସମ୍ପୃକ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, କର୍ମ ମଣିଷକୁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ। ସୁନା କି ଚାନ୍ଦି ଯେପରି ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଗଢ଼ାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏଠାରେ ଗର୍ଭରେ ବସିଥିବା ଦେହୀ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ଜିନିଷ ନିର୍ମିତ ହୁଏ—ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ। ମାଟିର ଚକୁଡ଼ିରୁ କୁମ୍ଭକାର ଯେପରି ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ତିଆରି କରେ, ସେପରି ପୂର୍ବ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଦେବତ୍ୱ, ମାନବତ୍ୱ, ପଶୁତ୍ୱ, ପକ୍ଷୀତ୍ୱ, ଏବଂ ଅଧମ ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାବର ଅବସ୍ଥା—ସମସ୍ତ କିଛି ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ। ମଣିଷ ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କେବଳ ସେହି ଅନୁଭବ କରେ; ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ନିଜେ ନିଜ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଗର୍ଭର ଶୟ୍ୟା ଧାରଣ କରି, ମଣିଷ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ; ପୃଥିବୀରେ କେହି ନିଜ କର୍ମକୁ କେଉଁଠି ଛାଡ଼ିପାରେନାହିଁ। ବଳ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କାରଣ ମିଳିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ସଦା କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଗୋହାଳିରେ ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ବଛା ନିଜ ମାଆକୁ ଚିହ୍ନିଥାଏ। ଏପରି ଭାବରେ, ଭଲ କି ଖରାପ କର୍ମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଉପଭୋଗ ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ନାଶ ନାହିଁ। ପୂର୍ବ କର୍ମର ବନ୍ଧନ କିଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ? ଏକ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏଠି, କର୍ମ ଯଥାଗତି ସାଙ୍ଗୀ ସହିତ ଶୟନ କରେ; ଏହା ଦଣ୍ଡାୟମାନଙ୍କୁ ଆସି, ଗତିଶୀଳଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କର୍ମ କର୍ତ୍ତା କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଛାୟା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଯେପରି ଛାୟା ଓ ରୂପ ସଦା ଏକାସାଥି ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା ଗାଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି; ଗ୍ରହ, ରୋଗ, ବିଷ, ସର୍ପ, ଡାକିଣୀ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ କର୍ମରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକକୁ ପରେ ଯେଉଁଠି ସୁଖ କି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଥିବ, ସେଠାରେ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଦୃଢ଼ ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧି, ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯାଏ; କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେବାର ନାୟକ। କର୍ମ ଜାଗ୍ରତ କି ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥାରେ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଘଟେ। ଯାହା ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ସେଠି ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ; ଯାହା ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ସେ ସତ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ, ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ଯାହାକୁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନାଶ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ କେହି ସୁରକ୍ଷା କରିପାରେନାହିଁ; ଯେପରି ମାଟିରେ ପକାଯାଇଥିବା ବିଆ କିମ୍ବା ଧନ। ଏହିପରି କର୍ମ ଆତ୍ମାରେ ରହିଥାଏ ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେପରି ଦୀପ ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ନିଶ୍ୱାସିତ ହୁଏ। କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀ ଦେହର ନାଶ ପାଏ; ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମ ଶେଷ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିବା ବୋଲି କହନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରୋଗ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ; ଏହି ଫଳ ମୋର ପୂର୍ବ କର୍ମରୁ ଆସିଛି, ଏହି ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ଆସିଛି, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ; ଏଠି ଜଣେ ନାରୀ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ; ମୋ ଘର କେଉଁଠି, କେଉଁଠି ନାଟକୀ ଓ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଗତି ଦ୍ୱାରା, ବୟସ ଦେହକୁ ଗ୍ରସିଛି; ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଘଟଣାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି ବୋଲି ମନେ କରେ। ତେଣୁ କର୍ମ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ବ୍ୟର୍ଥ; ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ମାତଳି ନାମକ ଦୂତ ପଠାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା; ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ଏବେ ମୋ ପ୍ରତି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହିପରି, ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଯଦି ମୁଁ ଏହି ସର୍ପ କହିଥିବା କଥା ପ୍ରେମବଶତଃ ନ କରିଏ, ତେବେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଦୂରେଇଯିବ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ ଯାହା ଆସିଛି, ତାହା ମୋ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ହୋଇଛି। ଏହା ଘଟିବ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ; ଭାଗ୍ୟକୁ ଜୟ କରିବା କଠିନ; ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭୂମିର ନାଥ ଯୟାତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି; ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ନମନ କଲେ, ଏବଂ ମନରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।