ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଉମା ଓ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବିବୃତ ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ସମୟରେ କପୀଶ୍ଵରାଦିତ୍ୟ ନାମରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ସେଠାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇଥାଏ, ସେ କପୀଶ୍ଵରାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ବିଶେଷକରି ଚୈତ୍ର ମାସର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଠାରେ ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତିନି ଦିନ ଧରି ସ୍ନାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହି କପୀତୀର୍ଥର ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, କପୀଶ୍ଵରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ମନୁଷ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଓ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯିଏ ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ସବୁ କପୀତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ସଦା ଲାଭ କରେ । ଏହିପରି ଗୌରବମୟ କପୀତୀର୍ଥର ମହିମା ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଏକଶତ ଚୁଅଲିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି । ତାପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ—"ଦେବୀ, ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରହ୍ମାବତୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳୀ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହା ପ୍ରୟାଗ ସମାନ ପବିତ୍ର । ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ପିତୃଦେବତାମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହି ଉପଦେଶ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି । ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀରେ କୃତ୍ୟ କଲେ ଗୟା ତୀର୍ଥର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଗାଁ, ଜମି, ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ । ସେଠାରେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବିଧିମତ ସ୍ନାନ କରି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ପୁଷ୍କର, ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ଅମରକଣ୍ଟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ । ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କାଳରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଫଳ ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ । ଏଠାରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରି, ସ୍ନାନ କଲେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଲାଭ କରି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ନିତ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀ ତୀର୍ଥର ମହିମା । ଏହାପରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଖଣ୍ଡତୀର୍ଥ ନାମକ ଏକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ । ସେଠାରେ ଗୋଲୋକରେ ଥିବା ଗାଈମାନେ କିଛି ଅପରାଧରେ ପୃଥିବୀକୁ ବିଦିତ ହେଇଥିଲେ । ପାର୍ବତୀ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—"କେଉଁ ଶାପରେ ଗୋମାତାମାନେ ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ?" ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ—"ଗୋଲୋକରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ବୃଷଭ ମୁକ୍ତ କରା ଗୋବିସ୍ତର ଓ ମୁତ୍ର ହରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ଏହି ଅପରାଧରେ ହରା ଶାପ ଦେଲେ—'ତୁମେ ତୁମ ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ପୃଥିବୀକୁ ଯିବେ ।' ଏହି ଶାପ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ହରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନିବେଦନ କଲେ—'ଆମେ ପୁଣି ଗୋଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା କି?' ତେବେ ହରା କହିଲେ—'ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀ ସମୀପରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଖଣ୍ଡ ନାମକ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।' ଏଭଳି ଗୋମାତାମାନେ ଗୋପତିଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ମହାଦେବ ସମୀପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ । ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଗୋହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଏ, ସେ ଅଗ୍ନି ଓ ନାଶ ରହିତ ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏଠାରେ ଉପବାସ ରହି, ଗୋମୟର ଏକ ଲଡ଼ୁ ଦାନ କରି, ଚୌଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବାସ କରେ । ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ ଯେଉଁ ଫଳ ଦିଏ, ସେଉଁ ଫଳ ଏଠିରେ ଲାଭ କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ବୃଷଭ ମୁତ୍ର ମିଶ୍ରିତ ପବିତ୍ର ଜଳ ପାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ । ଏଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଗୋମାତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବୃଷଭ ପୂଜା କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏପରି ପୂଜା କରି ଲୋକ ଦୀର୍ଘକାଳ ଗୋଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି । ଏଠିରେ ସୁନା ଗାଈ କିମ୍ବା ଦଶ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଚୌଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାଏଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ପିପଳ ଗଛ ରୋପଣ କଲେ ପିତୃଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ, ଓ ପାଞ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଆମଳକୀ ଗଛ ରୋପଣ କଲେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷେ ହରିଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଖଣ୍ଡତୀର୍ଥର ମହିମା ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି । ଏହାପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ—"ତା’ପରେ ଜମ୍ବୁତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କଳିଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଦଶାଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ଜାମ୍ବବତ୍ ସ୍ୱୟଂ କଦାଚିତ୍ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଯେବେ ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେବେ ଜାମ୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଢୋଳ ବଜାଇ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥିଲେ—'ରାମ ବିଜୟୀ ହେଲେ, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, ସୀତା ଫେରିଲେ!' ଏବଂ ସେମାନେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ ।" ଏହିପରି ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ କପୀତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମାବଲ୍ଲୀ, ଖଣ୍ଡତୀର୍ଥ ଓ ଜମ୍ବୁତୀର୍ଥର ଅପାର ମହିମା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ।