ମାତଳିଙ୍କର ସ୍ମରଣ କରାଇବାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବଳଙ୍କ ଦେହକୁ ବଜ୍ରାଘାତ କଲେ। ବଜ୍ରର ଏଇ ଘାତରେ ବଳଙ୍କ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ବଳଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଅଂଶ ସୁନା ପାହାଡ଼ରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ହିମ ପର୍ବତରେ, ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଗୋଣଗ ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଲା। ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଦିବ୍ୟ ନଦୀରେ, ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ମନ୍ଦରାଚଳରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶ ବଜ୍ରାକରାରେ ପଡ଼ିଲା; ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ହେଲା ବିଜୟାଙ୍ଗଜା। ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ ପବିତ୍ର କର୍ମର ଫଳରେ, ବଳଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଗ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ବୀଜରେ ପରିଣତ ହେଲା। ବଜ୍ର ଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାଡ଼ର ଟୁକୁଡ଼ାରୁ ଛଅ ପାଟିର ମଣି, ଚକ୍ଷୁରୁ ନୀଳମଣି, କାନରୁ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ରକ୍ତରୁ ପଦ୍ମରାଗ, ଚର୍ବିରୁ ପନ୍ନା, ଜିହ୍ୱାରୁ ପ୍ରବାଳ ଏବଂ ଦାନ୍ତରୁ ମୁକ୍ତା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପନ୍ନା ତାଙ୍କ ନାକରେ ଗାରୁତ୍ମତ ହେଲା; ମଳରୁ କଂସ୍ୟ, ଶୁକ୍ରରୁ ଚାଁଦି, ମୂତ୍ରରୁ ତାମ୍ବା ହେଲା। ଦେହ ଘସିବାରୁ ପିତଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୀତିକା ମଣି ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାଙ୍କ ସ୍ୱରରୁ ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମଣି ଉପଜିଲା। ନଖରୁ ସୁନା, ରକ୍ତରୁ ପାରଦ, ଚର୍ବିରୁ ସ୍ଫଟିକ ଏବଂ ମାଂସରୁ ପ୍ରବାଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ବଳଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଭାବେ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବଳଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଘବାନ୍ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ନାମକ ଏକ ରାନୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଂଗଭଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କେଶ ବିକଳ, ଶୋକରେ ଭାରି ହୃଦୟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି ଉପବସିଲେ—“ହାୟ, ପ୍ରଭୁ! ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ପ୍ରିୟ ଦେହ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ! ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଅନ୍ୟମାନେ ଦେହ ଜରା, କୁଷ୍ଠ ଭଳି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ମୋ ହାର ଶୋଭା ପାଉଛି; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେଉଁ ବିନି କେଶ ମୋ ପାଇଁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ—ଆଜି ଏହାକୁ ଆପଣ ନିଜେ ଖୋଲନ୍ତୁ, ଏଇ ବିଧବା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋ ପାଇଁ।” ବଳଙ୍କ ରାନୀଙ୍କ ଏହି ଶୋକଦ୍ୱାରା ବିବ୍ରାତ୍ତ ହୋଇ, ସାଗରଜନିତ ଏକ ଦେବତା ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭାର୍ଗବ, ବଳଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅ।” ଶୁକ୍ର କହିଲେ, “ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି—ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେବି? ତଥାପି, ମୋର ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ସେ କିଛି କଥା କହିପାରିବେ।” ତାକୁ ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ: “ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଶୁକ୍ର କିଛି ଖ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ତାପରେ ବଳଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏକ ସୁରିଳା ଶବ୍ଦ ନିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ଯାହା କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା; ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପରି ଆକାଶରୁ ଝଙ୍କାରି ଉଠିଲା। ବଳ କହିଲେ: “ପ୍ରଭାବତୀ, ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ଅଂଗରେ ଏକତ୍ରିତ କର।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ଏକ ନଦୀରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ସେ ବଳଙ୍କ ଅଂଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତରୁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଜଳରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଉଜ୍ୱଳ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରେ, ନାରଦ କହିଲେ: “ତାପରେ ମୁଁ ସାଗରପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲି, ‘ଶମ୍ଭୁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ମହାବୀର।’ ମୋ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଓ ରାଜନ୍, ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଜାଲନ୍ଧର ପଚାରିଲେ: ‘ମହାମୁନି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘରେ କିଛି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ରତ୍ନ ଅଛି କି? ସବୁ କଥା କହ, କାରଣ ରତ୍ନ ନଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଅର୍ଥହୀନ।’ ମୁଁ ନାରଦ କହିଲି: ‘ତାଙ୍କର ଧନ ସେହି ଭସ୍ମ ଯାହା ଦେହରେ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବୃଷ, ଗଳାରେ ସାପ, କଣ୍ଠରେ ବିଷ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ହସ୍ତୀମୁଖ ଓ ଷଡ୍ମୁଖ। ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପଦ; ଆଉ ଶୁଣ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଉଦାର ନିତମ୍ଭ ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନଯୁକ୍ତ। କାମଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କରେ ଦଗ୍ଧ କରାଗଲା ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସଦା ଚମତ୍କାର ତିଆରି କରନ୍ତି। ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହସାନ୍ତି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପାର୍ବତୀ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା। ରାଜନ୍, ବୃନ୍ଦା ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ ଏବଂ ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏକ ଷୋଡ଼ଶଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।’ ଏଭଳି କହି, ମୁଁ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି, ଜାଲନ୍ଧର ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ସାଗରପୁତ୍ର ଏକ ଦୂତ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରି ଭୀମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଶିଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଦୁଧ ସାଗରକୁ ଗଲେ, ଏକ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ସନ୍ଦେହରେ। ରାହୁ ଶିବଙ୍କ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ମନ୍ଦିରକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ—“ଏହା କ’ଣ?” ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ। ନନ୍ଦି, ପାର୍ଷଦମାନେ ଅଟକାଇ ରାହୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କ’ଣ କାମ ଆଣିଛ? ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ପାର୍ଷଦମାନେ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହ।” ରାହୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ; ମୋତେ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ନେଇଯାଅ। ଅନ୍ୟ କିଛି କହନି, ରାଜାଙ୍କ ବଡ଼ କାମ ଅଛି।