ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଶ୍ରୁପାତ କଲେ, ସେହି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରୁ ପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଠାରୁ ବିୟୋଗ—ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶକାରୀ—ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରୁ ଦୁଇଟି କଠିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ବେଦନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପୁନି ଏଠାରୁ ମୂର୍ଛା ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନାଶ କରେ, ଜନ୍ମ ନେଲା। ଦୁଃଖରୁ ହେଉଛି, ହେ ମହାରାଜ, ଅନୁରାଗ ରୋଗ, ଭ୍ରମ, ଅସ୍ଥିରତା, ଅସ୍ତିର ଚେତନା, ମଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ରତିଙ୍କ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏମିତି କିଛି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଂହାରକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରତିଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଦେଲେ। ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହା ହେଉଛି କାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସେତିବେଳେ କେହି ଘୋଷଣା କଲେ, ହେ ରାଜନ୍। କାମଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ ରତି ଅତିଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅତି ଭାବବିହ୍ୱଳ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା। ପୁନି, ହେ ମହାରାଜ, ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେତିବେଳେ ଅନୁରାଗ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ନାମକ ଦୁଇ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମିଳନର ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଲୀଳା, କ୍ରୀଡା ଓ ମନର ଏକତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ରତିଙ୍କ ବାମ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ ବିସର୍ଜିତ ହେଲା। ଜଳର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେହି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡିଲା, ତାହାରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ପଦ୍ମରୁ ଏକ ଅତି ଚରୁ ମୁହଁଥିବା ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ, ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ; ତାଙ୍କ ଅନୁରାଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ନିକଟରେ ଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ମିତ୍ରତାର ଗୁଣରେ, ସଦା ହର୍ଷିତ ଓ ଶୁଭ୍ରା, ବରୁଣଙ୍କ ଜନ୍ମଦୁଃଖିତ କନ୍ୟା ଭାବେ ଭି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ—ବିଶାଳା—ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ କଥାର ଶେଷରେ, ମୁଁ ମମତାରେ ଏହି ସବୁ କଥା କହିଛି, ଏହା ତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହଁଥିବା ଏହି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ, ପତିଲାଭ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ରାଜନ୍। ତେବେ ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ସବୁ ବୁଝିଛି, ଏବଂ ଶୁଣ। ଏହି ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା ମୋତେ ଏହି ପ୍ରକାରେ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ; ଯେଉଁ ମାନ୍ୟ ଏହି କନ୍ୟା ଆଶା କରେ, ମୁଁ ସେସବୁ ଦେବି। ଏପରି କର, ହେ ଶୁଭେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସନ୍ତୁ। ବିଶାଳା କହିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କ ବ୍ରତ କୁ ଘୋଷଣା କରିବି, ଶୁଣ, ହେ ରାଜନ୍। ଏକ ଯୁବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୀରତାର ଚିହ୍ନଧାରୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ସମାନ, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ, ତେଜସ୍ୱୀ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମ, ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମର ସାର ଜ୍ଞାନୀ, ପୁଣ୍ୟର ପାତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଧର୍ମ ଓ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ, ଦେବତାମାନେ ସଦା ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦସାର ଜ୍ଞାନୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀରତା ଧାରଣ କରିଥିବା; ଏପରି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ୍, ପ୍ରେମିକ ଓ ଚରୁ ମୁହଁଥିବା ବରକୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ଯୟାତି କହିଲେ—ମୋତେ ଜାଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏମିତି ଗୁଣ ଧାରଣ କରି ଆସିଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ପତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଶାଳା କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ, ହେ ରାଜା, ତିନି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା; ମୋ ପୂର୍ବ କଥାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମରେ ଅଛି। କିନ୍ତୁ, ଏକମାତ୍ର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏହି ମୋ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ହେ ରାଜନ୍—ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁସ୍ଵରୂପ। ଯୟାତି ପଚାରିଲେ: ଏହି ମହାଦୋଷ କ’ଣ ଯାହାକୁ ଯମ ମନ୍ଥନ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେଥିକି ଖୋଲାସା କର। ମୋ ପ୍ରେମରେ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗି। ବିଶାଳା କହିଲେ: ତୁମେ ନିଜ ଦୋଷ ଜାଣୁନାହାଁ, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ; ତୁମ ଦେହ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଭାରୀ ଓ ଅସୁଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭୂପତି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ, ପୁନି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଯୟାତି କହିଲେ: ମୁଁ ଜାଣେନି କିଛି ଦୋଷ ଯାହା ଆଉ କାହା ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମୋର ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଛି। ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି। ଯେଉଁ ଦାନ ସେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଚୟନ କରୁନ୍ତୁ। ବିଶାଳା କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ। ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ପୁରାଣ କହେ, ହେ ରାଜା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପୁଅ, ଭାଇ କିମ୍ବା ଦାସଙ୍କୁ ଦେଇଯିବାଯାଏ; ଯାହାକୁ ଦିଅ, ସେ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପ୍ରବେଶ କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ନେଇଯିବାଯାଏ, ବଦଳରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦିଆଯାଏ; ଏଭଳି ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସନ୍ତୋଷଜନକ ଚୁକ୍ତି ହୁଏ। ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଦୟାବଶତଃ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେହିପରି ତାଙ୍କୁ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ—ଏହି କଥାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଧରିଥିବା ପାଇଁ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ଓ ସେ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ। ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ପୁଅକୁ ଦିଅ; ତାଙ୍କୁ ଧରି ଏକତ୍ର ଆଣ, ଆକୃତିରେ ପୁନଃ ସୁନ୍ଦର ହେଉ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିବ, ତେବେ ତୁମେ କରିପାରିବ। ଏପରି କହି ବିଶାଳା ନିର୍ବାଚନ ହେଲେ। ସୁକର୍ମା କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ବିଶାଳାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି। ଯୟାତି, ରାଜା, କାମନାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ, ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: ମୋ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ମୋର ଆଦେଶ ମାନିବା, ମୋତେ ସୁଖ ଦିଅ।