ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ହେଉଛି ଏକ ମହାନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠି ଅଛି ଆର୍ୟ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଠି ଅଛି ପବିତ୍ର ନୀଳକଣ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ଏହିପରି ନନ୍ଦା ସରୋବର ଓ ରୁଦ୍ର ସରୋବର, ଯାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପବିତ୍ର ନିବାସ। ଏଠି ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏଠି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠି ଅଛି ଧୂମ୍ରା, ଯାହା ମିତ୍ରଙ୍କର ଆସନ; ବୈଜନାଥ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିଳା, କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ, ମହାକାଳ ଏବଂ କାଳିଞ୍ଜର ପର୍ବତ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି, ହରିଙ୍କର ପ୍ରକଟ ରୂପ ଏବଂ ନର୍ମଦା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠି ଗଙ୍ଗାପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ସମ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସବ୍ରାମତୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରେ ରହିଛି, ଏବଂ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି। ମହାଦେବୀ, କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରେ; ଯଦି କେହି ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଅପାର। ଓଂକାର, ପିତୃତୀର୍ଥ, କାଭେରୀ, କପିଳା ଜଳ, ଚନ୍ଦବେଗ ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ବିଶେଷକରି ଏଠି ବାର୍ତଘ୍ନୀ ସଙ୍ଗମରେ, ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ତୁଳନାରେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଅନେକ ଗଣମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସବ୍ରାମତୀରେ ଆଣିଥିଲେ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥ ସଙ୍ଗମର ବିବରଣୀ ମୁଁ ଏଠି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ବାଣୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୟା ଏବଂ ସଂଯମ ନିଜେ ତୀର୍ଥବ୍ୟଖ୍ୟା। ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ଚେଷ୍ଟାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଭାତରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍ଗମ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ଆସେ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ପିଣ୍ଡ ଏବଂ ଜଳ ଦାନ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ସନ୍ଧ୍ୟାର ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେ ସମୟକୁ ରାକ୍ଷସୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ସମୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ। ଦିନର ପନ୍ଦର ଓ ଦଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଏଠାର ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କୁଟୁପ ସମୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, କାରଣ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଏହିପରି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ; ତଳଵାର ଭାଣ୍ଡା, ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ରୂପା, ଦର୍ଭା, ଗାଈ, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟୁପ ତିଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଦୁଃଖଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅଷ୍ଟରେ ଏହାକୁ କୁଟୁପ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୁଟୁପ ପରେ ଚାରି ଅଧିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟ; କୁଶ ଓ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦେବମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଏକ ମୁଠି ତିଳ ଦାନ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ତାହା କୌଣସି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ନାମୋଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଏହା ତୀର୍ଥର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର। ଏହି ତୀର୍ଥ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; କଶ୍ୟପ ମୋର ଭକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରିୟ। ଏହିପରି ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପାପନାଶିନୀ ଗଙ୍ଗା ସାବ୍ରମତୀ ତୀରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି। ମୁଁ ଏଠି ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଶ ନାମରେ ବସିଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତର କ୍ଷେମାର୍ଥରେ। ସାବ୍ରମତୀ ନିକଟରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଶ ସ୍ଥାନରେ ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେ ଏଠି ଇହଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି ମହାଶୈବ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଯଦି ସେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠି ଆସି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ତେବେ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ତାଙ୍କର ରୋଗ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠି ଏସି, ଉପବାସ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ଯଦି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାତି ସାରା ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଯୋଗୀ ରୂପେ ଏସି ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛି। ଏଠି ଆସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜେ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ଦେଉଛି; ଏଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ଏଠି ଚଉରାଶି ପ୍ରକାର ରୋଗ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଯାହା କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୋର ଲିଙ୍ଗ ନାହିଁ, ହେ ପାର୍ବତୀ। ଏଠି କେବଳ ସ୍ନାନ ମୋ ପାଇଁ ଉପୟୁକ୍ତ; ଏହି ଭୂମିରେ ଏକ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ବ୍ରତ ଏବଂ ମାସିକ ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା ପରେ, ମୁଁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦର୍ଶନ ଦେଲି, ତାଙ୍କୁ ବର ଦେବା ପାଇଁ। "ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଏହି ମହାବାଣୀ ଶୁଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଦେବି," ବୋଲି ମୁଁ କହିଲି। ସେ କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ତେବେ ସଦା ମୋ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ବର ଦିଅ।" ମୋ ନାମରେ ଏଠି ଭୂମିରେ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ, ଏହି ଇଚ୍ଛାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଇଥିଲି। ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଏଠି ବସିଲି; ଯେଉଁ ଲୋକ ଏଠି ଉପବାସ ଓ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର କୃପା ପାଆନ୍ତି।