ସମସ୍ତ କଥାରେ ସମତାର ଶକ୍ତିକୁ ଏକ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଧନର ଅତିରିକ୍ତ ହେଲେ କିଛି ସ୍ଥାନରେ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଜଗତ ଏକାପରକୁ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ, ଏଠାରେ ଜିତିବା ଓ ହାରିବା ଭାଗ୍ୟର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପୋଶାକ, ଏକ ମାପ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି, ଏକ ଯାନ, ଏକ ଶଯ୍ୟା ଓ ଏକ ଆସନ—ଏହି ଗୁଡ଼ିକ ଯଥେଷ୍ଟ; ବାକୀ ସବୁ କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ। ସପ୍ତମ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶଯ୍ୟା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ; ହଜାର ଜଳପାତ୍ର ରୁ କେବଳ କଳ୍ୟାଣ ଓ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରଭାତରେ ଗଣନାଗାର ଲୋକମାନେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ; ରାଜାତ୍ୱର ଅଭିମାନ ଏକାଉଁ ଘରେ ‘ଏହା ମୋର’ ବୋଲି ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଭାର ଅଟେ, ସମସ୍ତ ଉଙ୍ଗା ଅପବିତ୍ର; ଗପ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ମଦ ଭିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏଭଳି ରାଜାତ୍ୱର ଉପଭୋଗ ବିଚାର କରି, କେଉଁଠି ସୁଖ ମିଳେ? ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଆଶାରୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ରହନ୍ତି। ନହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ରାଜାମାନେ ଧନର ମଦରେ ମତାଳି ହେଇ, ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଧନରେ କେଉଁଠି ନିଜେ ସୁଖ ପାଇପାରିଛି? ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନ ଦେଖି, ସୁଖ କେମିତି ମିଳିପାରିବ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ମାନବମାନେ ନିଜର ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୂଳ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଇଯାଏ; ଏଠି କୌଣସି ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନା—ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ। ଯେପରି ଏକ ଗଛର ମୂଳ କଟିଦିଆଯାଏ ତେବେ ସମୟରେ ଏହା ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଭୋଗରେ ଲଗ୍ନ ଲୋକମାନେ, ଉପଭୋଗର ଝରଣା ମଧ୍ୟରେ, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ। ଏଭଳି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିଲେ ସୁଖ ନାହିଁ; ଉପଭୋଗ ଶେଷ ହେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ନରକର ଅଗ୍ନିରେ, ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ମନ, ଶରୀର ଓ ବାକ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠି ଧାର ଦାରୁ କଟିବା, ଚାମ ଖୋସିବା, ଭୟଙ୍କର ପବନରେ ପତ୍ର, ଡାଳ, ଫଳ ପଡ଼ିଯିବା ଦୁଃଖ ଅଟେ। ନଦୀ, ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉପଡ଼ାଇବା ଦୁଃଖ ଅଟେ; ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି, ଶୀତ, ଓ ଶୁଷ୍କତାରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସାପ ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ରୋଷରୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଜଗତରେ ମାରିଦିଅନ୍ତି ଓ ଫାସରେ ବାନ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି। ପୋକାମାନେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପୁଣି ପୁଣି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରେପ୍ଟାଇଲ୍ ଓ ଖୋଜିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ପଶୁମାନେ ଲାଠିରେ ମାରି ନିୟମ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ; ନାକ ଛିଦ୍ର କରି ଭୟ ଦିଆଯାଏ, ଆଣିକରେ ଚୋଟ ଦିଆଯାଏ। ରାଡ଼, କଠ ଶିକଳ, ହାତୀ ଆଣିକ ସହିତ ବାନ୍ଧିବା, ମନ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଭିକ୍ଷା ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୁଃଖ ଦିଏ। ନିଜ ଦଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା, ବାଧ୍ୟତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦଳରେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅଟେ। ବନ୍ଧିତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ବର୍ଷା, ଶୀତ, ଓ ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଦେହ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ। ମାନବମାନେ ଗର୍ଭରେ ଏବଂ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଶିଶୁବାସ୍ଥାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅଟୁଟ ନିୟମ ଦିଅନ୍ତି। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ରାଗରୁ ଦୁଃଖ ଅଟେ, ପୁଣି ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମଧ୍ୟ; କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ସେବା, ଓ ଗୋପାଳନ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଟେ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଓ ରୋଗରୁ ଦୁଃଖ ଅଟେ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଜୀବନର ଆଶାରେ ଏହା ଅଧିକ ଅଟେ। ରାଜା, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଚୋଟ, ଚୋର, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଅଟେ; ଧନ ଅର୍ଜନ ଓ ସୁରକ୍ଷାରେ ଭୟ, ଏବଂ ଏହା ହାରାଇବା ଓ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଅଟେ। ଦୁଃଖ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଧୋକା, ଧନ ରଖିବାରେ ଭୟ; ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଧନୀମାନେ ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କାମକାଜ, ସୁଦ, ଦାସତ୍ୱ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର, ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ଓ ଅଚାହିଁଥିବା ଦେଖା ମିଶିବା—ସବୁ ଦୁଃଖର କାରଣ। ଅନ୍ନାଭାବ, ଅପରାଧ, ଅଜ୍ଞାନ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ନରକ, ରାଜାର ଅତ୍ୟାଚାର—ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ଅଟେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର, ଏକାପରକୁ ଭୟ, ଏକାପରକୁ ରୋଷ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ବସ୍ତୁର ଅସ୍ଥିରତା, ଦେହଧାରୀ ଜୀବର ଇଚ୍ଛା, ଏକାପରକୁ ଆଘାତ, ଏକାପରକୁ ଅତ୍ୟାଚାର—ସବୁ ଦୁଃଖ ଦିଏ। ଲୋଭୀମାନେ ପାପ କରି ଏକାପରକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁଃଖର କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ଅଟେ। ନରକରୁ ମାନବ ଯାଏଁ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସବୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ; ଯେପରି ଏକ ଭାରକୁ ଏକ ଅଂଶରୁ ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଦେଇ ବିଶ୍ରାମ ମିଳେ। ସେପରି, ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଶାନ୍ତି ହୁଏ; ଉପଭୋଗ ସବୁ ବିଶେଷ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମିଶ୍ରିତ। ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଶେଷ ହେଲେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରୋଗକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କଟିଗଲା ପରେ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେ ଏହାକୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ସେହି ଅପରାଧରୁ, ଯଜ୍ଞ ଦୀର୍ଘମୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁଷ୍ଠରେ, ବରୁଣ ଜଳୋଦରରେ ଭୋଗିଛନ୍ତି। ପୂଷଣ ଦାନ୍ତ ହରାଇଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ଶିଥିଳା ହୋଇଗଲା, ସୋମ ଭୟଙ୍କର ଶୋଷ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ। ଡକ୍ଷ, ପ୍ରଜାପତି, ମହା ଜ୍ୱରରେ ଭୋଗିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବନତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।