ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କୁହାଯାଏ, ଶିଖୀ, ଦୀର୍ଘତମାସ୍, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, ଶ୍ୱେତକେତୁ, କହୋଡ଼, ପୁଲହ, ଓ ଦେବଳ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ; ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ, ପ୍ରବଳ ଜମଦଗ୍ନି, ଋଚୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗର୍ଗ, ଓ ଋଷି ଉଦ୍ଦାଳକ; ଦେବଶର୍ମା, ଧୌମ୍ୟ, ଆସ୍ତୀକ, ଦ୍ୱିତୀୟ କଶ୍ୟପ, ଲୋମଶ, ନାଭିକେତୁ ଓ ଲୋମହର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଉଗ୍ରଶ୍ରବା, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ଓ ସମସ୍ତ ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ନଦୀତଟରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହନ୍ତି। ସେଠି, ଗୟା ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପିତୃତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ; ଏଠିରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠି, ପିତୃମାନେ ଗୀତାରେ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇ, ନିବେଦିତ ଅନ୍ନର ଅଂଶ ଆଶା କରନ୍ତି। ଅନେକ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସେଠି ତାହାର ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷଭ ମୁକ୍ତି, ବାରାଣସୀ ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ। ମୋର ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଏଠି ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ; ମୋର ଆଦେଶରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବିନ୍ଦୁମାଧବ ଭାବେ ପରିଚିତ। ହେ ଦେବୀ, ସେ ନିତ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ବାରାଣସୀରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ସହର ସଦା ମୋର ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠିରେ ଅଛି ବିମଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ; ଏଉଁପରି ପ୍ରୟାଗ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ମୋର ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଜଳକୁ ଆସନ୍ତି; ବଟେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ମାଧବଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଦଶାଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥ ଓ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି; ମୋର ଆଦେଶରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେମାନେ ସାଭ୍ରମତୀରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଲଳିତାଦେବୀ ନଦୀ, ସପ୍ତଧାରା ତୀର୍ଥ, ମିତ୍ରପଦ ଓ କେଦାର—ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସ; ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ଗଙ୍ଗାସାଗର କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମିଶି ତିଆରି; ବ୍ରହ୍ମସରସ୍ ଓ ଶତଦ୍ରୁ ଜଳର ସ୍ରୋତସ୍ ଥିବା ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ନୈମିଷ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୋର ଆଦେଶରେ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସାଭ୍ରମତୀ ଜଳରେ ବାସ କରନ୍ତି, ନିଶ୍ଚୟ। ଶ୍ୱେତା ନଦୀ, ଚମର ଧାରିଥିବା ପବିତ୍ର ନଦୀ, ତାପରେ ଶ୍ୱେତା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ; ହସ୍ତିମତୀ ଓ ବାର୍ତ୍ତଘ୍ନୀ, ସମସ୍ତ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହେ। ଏମାନେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ, ଅନେକ ଅର୍ପଣର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠି, ପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପାଟଳ ଓ ବାଡ଼ବ ନାମକ ସହର, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଏହି ନଦୀମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସାଭ୍ରମତୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ଓ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏକ ମହାପବିତ୍ର ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼େ; ଏଠି ଅଛି ଆର୍ୟ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ନୀଳକଣ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ନନ୍ଦ ହ୍ରଦ, ରୁଦ୍ର ହ୍ରଦ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିରେ ଅଛନ୍ତି। ମନ୍ଦାକିନୀ ଏଠିରେ ଅତି ପବିତ୍ର ଭାବରେ ବହେ; ଛୋଡା ନଦୀ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଧୂମ୍ରା—ମିତ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନ, ବୈଜନାଥ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିଳା, କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ, ମହାକାଳ ଓ କାଳିଞ୍ଜର ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ହରିଙ୍କ ବିସ୍ଫୋରଣ, ଓ ନର୍ମଦାର ରୂପ—ଏମାନେ ଗଙ୍ଗାପିଣ୍ଡ ଦାନରେ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଲୁଚିଥିବା; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି। ମାତା, କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପାପ ନାଶ କରେ; ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ। ଓଂକାର, ପିତୃତୀର୍ଥ, କାବେରୀ, କପିଳ ଜଳ, ଚନ୍ଦବେଗ ସଙ୍ଗମ ଓ ଅମରକଣ୍ଟକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଉପବିତ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ତୁଳନାରେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ବାର୍ତ୍ତଘ୍ନୀ ସଙ୍ଗମରେ ଗଣେଶ ପ୍ରଧାନ ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ, ଅନେକ ଗଣମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସାଭ୍ରମତୀରେ ଆଣିଥିଲେ; ଏହିଭଳି ତୀର୍ଥସଙ୍ଗମର ସାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଶବ୍ଦର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମା କୁହିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୀର୍ଥ ମାନେ ତ ଦୟା ଓ ନିଗ୍ରହର ତୀର୍ଥ। ସେଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ପ୍ରଭାତରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ସଙ୍ଗମ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ପରେ ସାଞ୍ଜ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହୁଏ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ତର୍ପଣ କରିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସାଞ୍ଜ ପୁରା ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଏ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟ ରାକ୍ଷସୀ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ନିନ୍ଦିତ; ଦିନର ଦଶ ଓ ପଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କୁଟୁପ ନାମରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଏ; ଛୁରି ପାତ୍ର ଓ ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉପଯୁକ୍ତ। ରୌପ୍ୟ, ଦର୍ଭା, ଗାଈ, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟୁପ ତିଳ—ଏମାନେ ପାପ ଓ ଅବମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅଠଟି ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ କୁଟୁପ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କୁଟୁପ ଉପରେ ଚାରି ଅଧିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି। ଏହି ପଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; କୁଶ ଓ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା।