ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କୁ ମାତଲି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ, ଶକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏହା ଶରୀରର ଜୀବନ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିକ୍ରମରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ଏହିଠାରୁ ଚେଷ୍ଟା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହା ଏକ କଣ୍ଟକର ନିମିତ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ରାଜନ। ଚେଷ୍ଟାର ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ, ଏହି ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଚେଷ୍ଟାର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଜନାନୀକୁ ଖୋଜେ, ଦେହ ଯୁନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଅତି ଚେଷ୍ଟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେହରେ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ କରେ, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ତଃରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁଭବ କରି ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେହରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ରକ୍ତ ଓ ଶୁକ୍ରକୁ ଦହିଦେଉଛି; ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଦେହ ଖାଲି ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାୟୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଦେହ ଫିକା ହୋଇଯାଏ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତଳମଳାଏ, ମନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ କୌଣସି ଜନାନୀକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ମନ ସେଉଁଠି ଲଗିରହିଥାଏ; ଦେହରେ କେବେ ତୃପ୍ତି ଆସେନାହିଁ, ମନ ଚେଷ୍ଟାର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ, ଦେହରେ କୁରୂପତା ଓ ସୁନ୍ଦରତା ଦୁହିଁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଶରୀର ଦହିଗଲେ, ଚୁଲ ଧୂସର ହୋଇଯାଏ; ଏପରି ରାଗୀ ପୁରୁଷ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ଯୁନ୍ତ୍ରଣା ସମୟରେ ମନ ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଲଗିଥାଏ, ଏହିପରି ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ମନେ କରେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ତେଜ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦେହର ବିନାଶର ଗୁଣ ଆସିଯାଏ; ଅଗ୍ନି ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି ଅଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ରୂପ ନେଇଥାଏ, ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରେ, ଏହା ଅବସ୍ଥା ଓ ବିକ୍ଷୋଭର ରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛି; ଏହି ଜ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ତଳମଳାଏ। ସମସ୍ତେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଅନେକ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଏ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି, ଆଉ କଣ କହିବି? ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ମହାରାଜା ଯୟାତି ମାତଲିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ମାତଲି, ଶରୀର ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଆତ୍ମା ସହିତ; ତଥାପି ଏହି ଦେହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏନାହିଁ—ଏହାର କାରଣ କହ।" ମାତଲି କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ, ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଏକତା ନାହିଁ; ସେମାନେ ଆତ୍ମା ସହିତ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକତାରେ ନୁହେଁ।" "ଦେହର ସମୁଦାୟରେ ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାନ୍ତି।" "ଯେପରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭିଜିଯାଏ, ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ମୃଦୁ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ଭୂମି କୃମି ଓ ଉନ୍ଦୁର ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ; ତାଳ ତଳ ହୋଇଯାଏ, ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା ଜାମି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।" "ଏହିପରି ଦେହରେ ଫୁଲି ଓ ଘା ଉପଜିଯାଏ; ଏହି ଦେହ କୃମି ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।" "ଏଠି ତୁରନ୍ତ ଗଠି ଉପଜେ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ଏହି ଦେହ ଏହି ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ। ତେଣୁ, ଜୀବନ ବାୟୁ ସହିତ ଏହି ଦେହ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ, ରାଜନ?" "ଦେହରେ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅଛି; ଦେହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଯେପରି ଭୂମି ତାହାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।" "ଏହି ଭୂମି ଦେହର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି।" ଏହିପରି ମାତା-ପିତା ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ, ଭୂମି ଖଣ୍ଡର ବେନା ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଏଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ପୁନଃ ଯୟାତି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ମାତଲି, ଏହି ଦେହ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଓ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଓ ଝଡ଼ିଯାଏ; ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ ଯେ ପୃଥିବୀରେ ମୂଲ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ତାଲିକା ଅଛି।" "ଏହି ଦେହ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଝଡ଼ିଥିଲା, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଦେହ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ? ଏହି ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହ।" ମାତଲି କହିଲେ—“ଅଧର୍ମରେ ପତିତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଉପଜେ।" "ଏହିପରି, ଏକ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଉପଜେ।" "ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଦେହ ମିଶ୍ର କର୍ମରୁ ଉପଜେ, ଏହି ଦେହ ଚାରି ପ୍ରକାରର, ତାଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ।" "ଅଙ୍କୁରରୁ ଉପଜିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଚଳ, ଘାସ, ଜଣ୍ଡା ଓ ଏହିପରି; କୃମି, ଭୂଙ୍ଗା, ପତଙ୍ଗ ଜଳରୁ ଉପଜିଥିବା ଦେହହୀନ।" "ପକ୍ଷୀ, ସାପ, ମଗରମାଛ ଡିମ୍ବରୁ ଉପଜିଥିବା; ଗର୍ଭରୁ ଉପଜିଥିବା ମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଚଉଁପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ।" "ଏଠି, ଭୂମି ଜଳରେ ଭିଜି, ରକ୍ତର ତାପରେ ପାକି, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ି, କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜ ଗ୍ରହଣ କରେ।" "ଯେପରି ବିଜ ଦେଉଥିବା ଜଳରେ ଭିଜିଯାଏ, ମୃଦୁ ହୋଇ ମୂଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" "ଏହି ମୂଳରୁ ଅଙ୍କୁର ଉପଜେ, ଅଙ୍କୁରରୁ ପତ୍ର, ପତ୍ରରୁ ତଣ୍ଡ, ତଣ୍ଡରୁ ପୁନଃ ଶାଖା।" "ଏହି ଶାଖାରୁ ଦୁଧ, ଦୁଧରୁ ଚାଉଳ, ଚାଉଳ ପାକିଲେ ଔଷଧି ଉପଜେ।" "ଯବ ଓ ଚାଉଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସତର, ଅନ୍ୟ ଔଷଧି ଫଳର ସାରରେ ତୃଣ।" "ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଥମେ କଟି ଓ ଚାପି, ମୁଦ୍ଗର, ମାଟି, ଭାଡ଼ା, ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।" "ସ୍ୱୟଂ ଛଅ ପ୍ରକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକାଏକା ରସର ସମ୍ମିଳନରେ ଅନେକ ରସ ପାଇଯାଏ।" "ହେ ରାଜନ, ଖାଦ୍ୟ ଚବିବା, ଖାଇବା, ପିଇବା, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା, ଚବାଇବା—ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର; ଏମାନେ ମିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛଅ ଗୁଣର।" "ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦେହୀମାନେ ଚିବା, ଚୁଣ୍ଡା, ମୁଁହରେ ନେଇ ଖାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା, ଦେହୀମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ଖାଦ୍ୟରେ ଉପଜିଥିବା ଶକ୍ତିରେ ଅନୁସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।” ଏହିପରି ମାତଲି ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେହ, ଚେଷ୍ଟା, ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମ ଓ ଖାଦ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଆଲୋକ ପାତ କରିଥିଲେ।