ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଜଳ ପାନ କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହେଲା ଓ ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତା’ପରେ, ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରୁ ସେ ନିୟମିତ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ, ଏହି ଲୋକରେ ସେ ସଉଖ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରି, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ଦେବୀ, ଏହି ୱେତ୍ରାବତୀ ନଦୀ ବିଷୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଜାଣି ରଖ। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଚାହେଁ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପର ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ—କାର୍ତ୍ତିକ କିମ୍ବା ମାଘ ମାସରେ, ଅପରାଧୀ କିମ୍ବା ବେଦ ନିନ୍ଦକ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠି ସବ୍ରବତୀ ସହିତ ସଙ୍ଗମ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ସଦା ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଖେଟକା ନଗର ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗ ସମାନ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅନେକ ଯୋଗ କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଭୋଜନ କରି, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହି ୱେତ୍ରାବତୀକୁ କଳିଯୁଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ସଉଖ୍ୟ ଓ ଧନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଲୋକରେ ସଉଖ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ପରେ ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସୂର୍ୟବଂଶୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଯେଉଁମାନେ ୱେତ୍ରାବତୀରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନୋବାସ୍ନା ନାଶ ହୁଏ, ଏଉଁଠି ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଜନ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ସ୍ନାନ, ପାଠ ଓ ହୋମ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଚିତ୍ତକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ଏଠାକୁ ଆସି, ବିଶେଷକରି ୱେତ୍ରାବତୀରେ, ଯଦି କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ଯାନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ବି ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବାରମ୍ବାର କହିବାକୁ କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ? ପୃଥିବୀରେ ୱେତ୍ରାବତୀ ସମାନ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଗଣ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ୱେତ୍ରାବତୀରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ବିଶେଷକରି ତିନିଥର ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ 'ୱେତ୍ରାବତୀର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହାପରେ, ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—"ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ମୁଁ ସାଭ୍ରମତୀର ମହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି। ମହାମୁନି କଶ୍ୟପ ଅତି ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷରେ ଆବୃତ ଅତି ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦୀଘର୍ଷ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମନୋହର, ପୁଣ୍ୟମୟ, ପାପନାଶିନୀ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବହୁଥିଲା। ଏକ ଦିନ ସେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପ୍ରତି ଯାଉଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କଶ୍ୟପ, ଆମର ସୁଖ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ତୁମ ନାମରେ ସେହି ଗଙ୍ଗା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ, ପରିଚିତ ହେବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, କଶ୍ୟପ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅର୍ବୁଦବନରେ, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଯାଇ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ମୋତେ (ମହାଦେବ) ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲି। ମୁଁ କହିଲି, “ବର ଚାହିଁ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି।” କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ହେ ଦେବଦେବ, ତୁମେ ବରଦାନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ଯେଉଁ ଗଙ୍ଗା, ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ତୁମ ଶିରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଦିଅ।” ମୁଁ କହିଲି, “ଅବଶ୍ୟ, ଭଲ, ସେତିକି ପାଇଁ ଏକ ଚୁଲ ଖୋଲି, ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଲି। କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। କେଶରନ୍ଧ୍ର ନାମକ ତୀର୍ଥ କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳ ହେଲା। ସେଠାରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସେ ଯାଇଥିଲେ। କଶ୍ୟପ ଆଣିଥିବା ସେହି ନଦୀ 'କଶ୍ୟପୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ତା’ପରେ ପାର୍ବତୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ? ଦେଖିଲେ କି ମିଳେ? ସବୁ କଥା କହ, ହେ ବିଶ୍ଵନାଥ, ଦୟା କର।” ମହାଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ବହୁତ ତୀର୍ଥ ଓ ଦେଉଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଯେଉଁଠି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତାହା ଜାଣିଛି। ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ରେବା, ତାପୀ, ଗୋଦାବରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, କୌଶିକୀ, ଗଲ୍ଲିକା, କାଭେରୀ, ୱେଦିକା, ଭଦ୍ରା, ପାପନାଶିନୀ ସରୟୂ ଓ ଅନେକ ପାପ ନାଶକ ନଦୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି।” ଏହିପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଓ ତୀର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଶ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପାପ ନାଶକ, ଯାହାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅପାର।