ହେ ଦେବୀ, ସେହି ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ବିନା, ମୁଁ କିଛି ଦେଖିପାରିନି, କିମ୍ବା ଶୁଣିପାରିନି। ଏହି ପରି, ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, କେଶବ, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ସେଠି ତୀର୍ଥର ଆକାରରେ ବିରାଜିତିଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ହେଉଛି ପୁଷ୍କର; ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଭୂମି ବାରାଣସୀ। ତୃତୀୟ ହେଉଛି ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଯାହା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରୟାଗ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି କାର୍ମୁକ, ଯାହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଉଦ୍ଭବିଛି; ସପ୍ତମ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱକାୟ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ପର୍ବତ ତଳେ; ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଗୌତମ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ନବମ ମଦୋତ୍କଟ, ଦଶମ ରଥଚୈତ୍ରକ; ଏଗାରସ କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜ, ଯେଉଁଠାରେ ବାମନ ବିରାଜିତିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ମଲୟ, ପରେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ; ତା’ପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଗିରିକର୍ଣ୍ଣ, ଓ କେଦାର, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ବାହ୍ୟ ହେଉଛି ହିମାଲୟ ପୃଷ୍ଠରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୋପକ; ସ୍ଥାନେଶ୍ୱର ହିମାଲୟରେ, ବିଳ୍ବକ ବିଳ୍ବପତ୍ରିକା ସହିତ। ଶ୍ରୀଶୈଳ ମାଧବଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରରେ ଭଦ୍ର; ବାରାହରେ ବିଜୟ, ବୈଷ୍ଣବ ପର୍ବତରେ ବୈଷ୍ଣବ। ରୌଦ୍ର ରୁଦ୍ରକୋଟିରେ, ପୈତ୍ର୍ୟ କାଳିଜର ପର୍ବତରେ; କମ୍ପିଳାରେ କପିଳ, ମୁକୁଟରେ କର୍କୋଟକ। ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତୀର୍ଥ, ଗଲ୍ଲିକାରେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ; ନର୍ମଦାରେ ଶିବ, ମାୟାରେ ବିଶ୍ୱରୂପକ। ଉତ୍ପଳାକ୍ଷ ଓ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ରୈବତ ପର୍ବତରେ; ଗଙ୍ଗାରେ ପିତୃତୀର୍ଥ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ। ବିପାଶାରେ ବିପାପା; ପାଟଳରେ ପୁଣ୍ଡ୍ରବର୍ଧନ; ସୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାରାୟଣ, ତ୍ରିକୂଟରେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିର। ବିପୁଳ ପର୍ବତରେ ବିପୁଳ, ମଲୟାଚଳରେ କଳ୍ୟାଣ; କୌରବ କୋଟିତୀର୍ଥରେ, ସୁଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧମାଦନରେ। କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୈଳ; ବଦରୀରେ ସାରସ୍ୱତ। କାଳିଦ୍ୟାରେ କାଳରୂପ; ସାହ୍ୟରେ ସାୟକ; ଚନ୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ରମଣ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ। ଯମୁନାରେ ମୃଗାଖ୍ୟ, କରବୀରରେ କୁରୁଜନ୍ମ; ବିନାୟକ ପର୍ବତରେ ଉମା ତୀର୍ଥ। ଭାସ୍କର ଭୂମିରେ ଆରୋଗ୍ୟ; ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱର; ବିନ୍ଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ଅଭୟଦା ଓ ଅମୃତ। ମଣ୍ଡପରେ ବିଶ୍ୱରୂପ; ଈଶ୍ୱରନଗରେ ସ୍ୱାହାଖ୍ୟ; ପ୍ରଚଣ୍ଡାରେ ବୈଗଲେୟ, ମରକଣ୍ଟକରେ ଚଣ୍ଡିକା। କିଛି ତୀର୍ଥ ସୋମେଶ୍ୱର ନାମରେ, ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କର; ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଦେବମାତ୍ରା, ପାରାବତ ତୀରେ। ମହାପଦ୍ମରେ ମହାଳୟ, ପୟୋଷ୍ଣୀରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱର; ସିଂହିକାରେ ସୌରଭେର। କୃତ୍ତିକା ଭୂମିରେ କାର୍ତ୍ତିକ; ଶଙ୍କର ପର୍ବତରେ ଶଙ୍କର; ତପରେ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପଳାଖ୍ୟ, ସିନ୍ଧୁ ସଂଗମରେ ସୁଭଦ୍ରା। ପରେ ଗାଣପତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବତ; ଜାଲନ୍ଧରରେ ବିଷ୍ଣୁମୁଖ ତୀର୍ଥ। ତାରାରେ ତାରକ, ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବତରେ; ଦେବଦାରୁବନରେ ପୌଣ୍ଡ୍ର, କଶ୍ମୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ପୌଷ୍କ। ପୃଥିବୀର ହିମପର୍ବତରେ ତୁଷ୍ଟିକା ଓ ପୌଷ୍ଟିକା; ମାୟାପୁରରେ କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥ। ତା’ପରେ ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ଓ ଦେବତା ଶଂଖଧାରକ; ପିଣ୍ଡରେ ପିଣ୍ଡ ତୀର୍ଥ, ସିଦ୍ଧରେ ବୈଖାନସ। ଅଚ୍ଛୋଦାରେ ବିଷ୍ଣୁକାମ, ଯାହା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି; ଉତ୍ତର ତୀରେ ଔଷଧିଜଳ, କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶୋଦକ। ହେମକୁଟରେ ମନ୍ମଥ, କୁମୁଦରେ ସତ୍ୟବାଦ; ଅବଶ୍ୱକ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ମାତୃକା ସ୍ମୃତ। ଚିତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମମୟ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁନାମ ମୟ ତୀର୍ଥ, ଯାହା କେବଳ ନାମରେ ଅଛି, ଏହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ପରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଚୋର, ଶିଶୁ ବଧକ କିମ୍ବା ଗୋହନ୍ତା ମଧ୍ୟ କେବଳ କେଶବଙ୍କ କୃପାରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ। ଯେମାନେ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚଳ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି; ଏପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସ୍ୱାମୀ। ମୁଁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତିଛନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ୧୦୮ ତୀର୍ଥର ଗଣନା। ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନାରାୟଣ, ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଜଗନ୍ନାଥ ତୀର୍ଥ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ଓ ଲୋକପବିତ୍ରକ। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ସେଠାକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ପଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ୧୦୮ ତୀର୍ଥ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଗୋଦାନ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେବପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ପଦ୍ମମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ସହିତ ୧୩୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀର ମହିମା କହିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।