ଏକ ସମୟର କଥା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାର୍ଷି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ, ଭାବ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଗାଇଥିବା ଏକ ଗାନ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଏହି ଗୀତ ଗାଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ। ମୋର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି।” ସେଥିରେ ଗୀତର ବିଦ୍ୟାଧର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? ଗୀତ ହେଉଛି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସମାନ। ମୁଁ କେବେ କାହାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉନି, ମୋ ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାକୁ ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଆସନ୍ତି। ଗୀତରେ ସମସ୍ତ ରସ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଏହି ଗୀତ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରେମ ଆଦି ସମସ୍ତ ଭାବ ଗୀତରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ବେଦ ମଧ୍ୟ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୁଏ। ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥରେ ଏହା ହୁଏନି। ତେଣୁ, ଆପଣ ଗୀତକୁ ଅବମାନ କିଏଁ କରୁଛନ୍ତି?” ତା'ପରେ ବିଦ୍ୟାଧର କହିଲେ, “ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ଗୀତର ମହିମା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଲ, ତାହା ସତ୍ୟ। ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ତୁମ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼। ମୁଁ ଗୀତକୁ ଅବମାନ କରୁନି, ବରଂ ଆଦର କରେ। ଚୌଦହ ବିଦ୍ୟା ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ। ତପସ୍ୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଏକାଗ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଭୂଲାଉଛନ୍ତି। ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ, ଏହି ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିରୋଧ କରାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ, ରୂପ ଓ ଯୁବତୀ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ତପସ୍ବୀମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯାନ୍ତି। ତୁମର ଗୀତ ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ—ଆମେ ଏଠି ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, ନହେଲେ ଆମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା।" ତେବେ, ଗାନର ଗାନ୍ଧର୍ବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତିକୁ ଜିତିଥାଏ, ସେଇ ମହାତ୍ମା। ଯିଏ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ବା ରୂପ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଅଚଳ ରହେ, ସେ ଯୋଗୀ, ବୀର, ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଜୟୀ। ଯିଏ ଧ୍ୟାନରୁ ଅଚଳ ରହେ, ସେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧ; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଧିନ ହୋଇ ତପୋଜ୍ୱଳା ହୀନ। ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୀତକୁ ସହିପାରିନି; ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ସେମାନେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ—ଦେବତା, ପ୍ରାଣୀ, ମୋ ପାଇଁ, ଆପଣ ପାଇଁ। ମୁଁ କିପରି ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବି? ଆପଣ ଚାହିଲେ ରୁହନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଯାଆନ୍ତୁ, ଯାହା ଲିଖିତ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।" ଏଭଳି କଥା ହେବା ପରେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୀତକୁ ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବଂ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“କଣ କଲେ ଧର୍ମ ହେବ?” ସହିଷ୍ଣୁତା ଧରି, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ସାମ୍ୟ ରଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ସୁକଳା କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଚାଲିଗଲେ, ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗାନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନି, ସେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, କଣ କରୁଛନ୍ତି?” ପଦ୍ମପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଏକ ବନ୍ଦର ଆକାର ଧରି ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ଓ ତପୋଜ୍ୱଳାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏହା ଦେଖି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ—ନାକରେ ଠେଲିବା, ଦୁଷ୍ଟାମି କରିବା, ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ନୃତ୍ୟ କରିବା, ଖେଳିବା, ଲୁଡ଼ିବା, ପୁଣି ଚାଲିଯିବା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏହାକୁ ପ୍ରାଣୀ ବୋଲି ମନେ କରି ଅନଦେଖା କଲେ। ପୁଣି ସେ ଏହି ଆକାରରେ ଆସି, ଉଚ୍ଚ ହସି କରିଲେ, ମଜା କଲେ, କେତେବେଳେ କାନ୍ଦିଲେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୁଝିଲେ—ଏହା ପ୍ରାଣୀ ନୁହେଁ, ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗାନ୍ଧର୍ବ। ସେ ବୁଝିଲେ, ଏହି ଗାନ୍ଧର୍ବ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୂର। ଏହି ବିଚାର କରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ବନ୍ଦର ଆକାର ଧରି ମୋତେ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଏବେ ଏକ ଅପବିତ୍ର ବନ୍ଦର ଜନ୍ମ ନିଅ।” ଏହି ଶାପ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ, “ହେ ସହସ୍ରନେତ୍ର, ମୁଁ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିଛି। ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶାପରେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଲେ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କର, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଜ୍ଞାତା।