ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ସମୃଦ୍ଧିର ବିବରଣୀ ଦେଲି; ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅବସାନ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖ ଜାଣି ବୁଝି, ଏହି ସମୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବେଳେ କିଏ ଆଶା ରଖିବେ ନାହିଁ? "ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ମୋ ପୁଅ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ..." ଏପରି ଚିନ୍ତା ହୁଏ। "ମୋ ମିତ୍ରମାନେ ମୋ ବିନା କେମିତି ଚାଲିବେ?" ଏହି ଭାବରେ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ କିଛି ଦାନ ଦେଇ ନଥାଏ। ମୋହରେ ଆବୃତ ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଏ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୁଃଖରେ ହାଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦାନ ଦେବା ନିଷ୍ପତି ନେଇଥିଲେ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ମୋହ ଅପସାନ ହେଉଛି, ସେମାନେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଲୋକମାନେ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ୟମର ପଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଭୋକ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ଅନେକ ପିଡାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୁଗୁଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦାନ ନିଜେ ଦେବା ଉଚିତ। ପୁଅ, ପୌତ୍ର, ପତ୍ନୀ କାହାର? ଏହି ଜଗତରେ କିଏ କାହାର? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦାନ ନିଜେ ଦେବା ଉଚିତ; ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ପାନ, ଜଳ ଓ ସୁନା ଦିଅ। ଜୋଡ଼ା ପୋଷାକ, ଛତା, ନିଜେ ଦେବା ଉଚିତ; ଅନେକ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଜଳ ଦିଅ। ବିଭିନ୍ନ ଯାନ ଓ ଯାନ୍ତ୍ର, ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧ ଓ କାମ୍ଫର ଦିଅ, ଯାହା ୟମର ପଥରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ଅଧିକ ସୁଖ ଚାହିଲେ ପାଦପାଦୁକା ଦିଅ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ୟମର ପଥ ସହଜ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ଦାନ ଦେଇ, ବ୍ୟକ୍ତି ୟମଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ପଥ ଚାଲିଥାଏ। ଏଉଁପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭେନା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ପୁଅ କିପରି ତୀର୍ଥ, ପତ୍ନୀ କିପରି, ପିତା ଓ ମା କିପରି ତୀର୍ଥ? ଶିକ୍ଷକ କିପରି ତୀର୍ଥ? ଏହି ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।" ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ବାରାଣସୀ ଏକ ମହାନ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନଗର, ଗଙ୍ଗା ସମ୍ମିଳିତ; ସେଠାରେ କ୍ରକଳା ନାମକ ଏକ ବଣିକ ରହୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏକ ମହାନ ଓ ସତୀ ନାରୀ, ସେ ସଦା ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପରାୟଣ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ। ସୁକଳା ନାମକ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଶୁଧ୍ଧ ଶରୀର, ଭଲ ଝିଅ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଭରିଥିଲେ; ସେ ସତ୍ୟବାଦି, ସଦା ପବିତ୍ର, ଆକୃତିରେ ମନୋହର, ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏପରି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭାମୟ; ସେ ବଣିକ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ। ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଧର୍ମରେ ସଦା ଶ୍ରବଣରେ ଲଗ୍ନ; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଉପକାର କରିଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଭ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ କାରବାନ ନେତା ସହିତ। ଧର୍ମର ପଥରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁକଳା ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ। ସୁକଳା କହିଲେ: "ମୁଁ ଧର୍ମରେ ତୁମ ପତ୍ନୀ, ପୁଣ୍ୟର ସାଥୀ; ପତିଙ୍କ ପଥ ଅପେକ୍ଷା କରି, ପତିଙ୍କୁ ଦେବତାରୁପେ ପୂଜିବି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବେ ମୁଁ ତୁମ ନିକଟ ଛାଡିବି ନାହିଁ? ତୁମ ଛାୟାରେ ଶରଣ ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ କରିବି। ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦୂର କରେ, ନାରୀମାନେ ପତିପରାୟଣ ହେଲେ ଏହି ଜଗତରେ ସତୀ ତାହାକୁ କୁହାଯାଏ। ଯୁବତୀମାନେ ପତି ବିନା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ନାହିଁ, ନାହିଁ ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ କିଛି। ପତିଙ୍କ ଦାହିନ ପାଦ ପ୍ରୟାଗ, ବାମ ପାଦ ପୁଷ୍କର; ଯେଉଁ ନାରୀ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରେ—ପାଦର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏହି ମେରିଟ ମିଳେ; ନାରୀମାନେ ପାଦରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୁଷ୍କରର ସ୍ନାନ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ପତି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରୂପ, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ନିଧି; ଦିକ୍ଷିତ ପୂଜାର ଫଳ ପତି ସେବାରେ ମିଳେ। ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପତି ସେବାରେ ମିଳେ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ନାରୀମାନେ ପତି ସେବା ବିନା ଅଲଗା ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରିୟଙ୍କ ସାଥୀ ହେଲେ ଶୁଭ ମିଳେ। ତୁମ ଛାୟାରେ ମୁଁ ଆସିବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଆକୃତି, ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ, ଭକ୍ତି, ବୟସ୍ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର କ୍ଷୀଣତା ଭାବରେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି: "ଏହିପରି ହେଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟଦାୟକ ପଥରେ ନେଇଯିବି।" ଠଣ୍ଡା ଓ ତାପରେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ହରାଇଯିବ; ତାଙ୍କର କମଳକୋଷ ଦୃଶ୍ୟ ପଦ ରଙ୍ଗ ହରାଇଯିବ। ପବନ ଓ ଠଣ୍ଡାରେ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ କଳା ହେଇଯିବ; ପଥ ଅସ୍ଥିର ଓ ପାଥରି, ତାଙ୍କର ପଦ ଅତି କମଳ। ସେ ବିପୁଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିବେ, ଆଗକୁ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୃଷ୍ଣା ଓ ଭୋକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କେମିତି ହେବ? ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ମୋ ଶ୍ରେୟସ୍ଥାନ, ସୁଖର ସ୍ଥାନ, ମନୋହରମୁଖୀ; ସେ ସଦା ମୋ ଜୀବନର ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମର ଶରଣ। ଝିଅ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେବି; ସେ ସଦା ମୋ ଜୀବନର ଉପାୟ, ମୋ ଜୀବନର ମାଲିକା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ନେଇଯିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏକା ଯିବି; ଅଳ୍ପ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମହାତ୍ମା କ୍ରକଳା— ତାଙ୍କର ଭାବନା ମନକୁ ଅନୁସରିଲା, ସେ ଏହି ଭାବକୁ ବୁଝିଲେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାପରେ ସୁକଳା ଆପଣ ପତିଙ୍କୁ ପୁନଃ କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁପରି ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ।