ହେ ରାଜା, ଏହି ଶୁଭ ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡନ କିମ୍ବା ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ହୁଏ, ଦେବତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜା ଉତ୍ଥାପନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ, ସେମାନେ ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଭଲ ସମୟରେ ନୂଆ କୁଆଁ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ, କିମ୍ବା ଘର ନିର୍ମାଣ ହୁଏ, ମାଆଙ୍କର ପୂଜା ହୁଏ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିଥାନ୍ତି। ଏପରି ଶୁଭ ଅବସରରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ସମୟକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ କହିବି—ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ସମ୍ନିକଟ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଅପରାଧ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବେଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଯମପଥରେ ସଉଖ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିରନ୍ତନ, କ୍ଷଣିକ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଶେଷ ସମୟ ଆଗରୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୟ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଲକ୍ଷଣ କୁହିବି। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହା ସହିତ ରେବା, ଯମୁନା, ତାପୀ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ସରୟୂ, ଘର୍ଘରା, ଭେଣା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। କାଵେରୀ, କପିଳା, ବିଶାଳା, ଗୋଦାବରୀ, ଖ୍ୟାତିନାମା ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ଭୀମରଥୀ, ଦେବିକା, କୃଷ୍ଣାଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ପବିତ୍ର। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଶୁଭ ସମୟରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି। ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ହେଉ, ନଦୀମାନେ ସବୁଠି ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥର ନାମ ଜଣାନାହିଁ, ତେବେ ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ଏହି ସ୍ଥାନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତୀର୍ଥ, ଏଠାରେ ମୁଁ ନିଜେ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛି, ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଏଠାରେ ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ମୋର ନାମର ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଅପରିଚିତ ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବା ବେଳେ ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ନଦୀମାନେ ତୀର୍ଥର ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ନିବାସସ୍ଥଳୀ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ତାହାର ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ମାନସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ଖ୍ୟାତିନାମା ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକ ତୀର୍ଥର ରୂପ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ନାଳା, ଝିଅଁ, ଛୋଟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥର ରୂପ ଅଟୁଟ। ଅନ୍ୟ ଖୋଦା ଥିବା ସ୍ଥାନ (କୁଆଁ ବ୍ୟତୀତ), ମେରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ। ଯେପରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ବେଦୀ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅଛି, ସେପରି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସ୍ଥାନ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଘର, ଗୃହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ଗୋଶାଳା। ଯେଉଁଠି ସୋମପାନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତୀର୍ଥ; ଦେବବୃକ୍ଷ ଅଥବା ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ। ପିପଳ, ବଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟବୃକ୍ଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ପିତା ମାଆ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ପୁରାଣ ପାଠ ହୁଏ, ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ସଦ୍ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭଲ ପୁଅ ଅଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ। ରାଜମହଳ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ହେଉଛି। ତାପରେ ରାଜା ଭଲ ଦାନପାତ୍ର କିଏ, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କ'ଣ, ତାହା ପଚାରିଲେ। ମାଧବ ଦୟାଳୁ ମୁଖେ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ କିଏକୁ ଦେବା ଉଚିତ ତାହା ଶୁଣ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ବୀ, ଶୁଧ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦେବପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ। ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୁକ୍ତିପ୍ରତି ଲୋଭ ନଥିବା, ଅପସੰସ୍କାରରୁ ଦୂର—ସେଉଁଠି ଦାନ ଦିଅ। ଏହି ଗୁଣ ସହିତ ଯିଏ ଅଛି, ସେ ନିଜ ବୋନ୍ପୁଅ, କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନପାତ୍ର। କନ୍ଯା, ପୁଅ, ଜାମାତା ଯଦି ଏହି ଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନପାତ୍ର। ଗୁରୁ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ ଅନୁସାରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାତ୍ର। ଏହି ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଦାନପାତ୍ର। ଯିଏ ବେଦ ଆଚରଣ କରି ମଧ୍ୟ କଦାପି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ଧ ବା ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ଦାନପାତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି। ଅତି କଳା, ରକ୍ତାବର୍ଣ୍ଣ, କେକୂଆ ଆଖି, ଗାଢ଼ ନୀଳ, କଳା ଦାନ୍ତ, ମିଲିତ ଦାନ୍ତ, ଗଞ୍ଜା, ଅତି ଧୂଳିଆ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଅଙ୍ଗ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଖରାପ ନଖ, ଚର୍ମ ରୋଗୀ, ତାଳୁ ହୀନ, ଏମାନେ ଦାନପାତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମା ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦିଅ ନାହିଁ। ଯିଏ ନାରୀବଶ, ଶାଖା ବା ଅଣ୍ଡଜ ଜନ୍ମ, ରୋଗୀ, ଅପବିତ୍ର ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନପାତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନପାତ୍ର ଓ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ତୁମ ପାଖରେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା।