ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସେ ଆମରାବତୀକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି, ପ୍ରୟାଗରେ ପାକାସୁଦନ ତୁରନ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ।" ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ, ଦାସ-ଦାସୀ, ଏବଂ ଭୋଗବିଲାସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଷ ପରି ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଅଗ୍ନିରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲି। ମୋ ହୃଦୟ ମୃତଦେହର ଦୁଃଖରେ ଅତିବେଦନାରେ ଥିଲା; ମୁଁ ମାଘ ମାସରେ ଧଳା ଓ କଳା ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲି। "ହେ ବୃଦ୍ଧ ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀ, ସେଇ ସ୍ନାନର ମହିମା ଶୁଣ; ତିନି ଦିନରେ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହେଲା; ସତାଇଶ ଦିନରେ—" ସେଇ ସ୍ନାନର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଲା, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କଲି; କୈଳାସରେ ଗିରିଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଙ୍ଗରୂପେ ଆନନ୍ଦ କରିଲି। ପ୍ରୟାଗର ଶକ୍ତିରେ, ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ମନେ ପଡ଼ିଲା; ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ମନେ ରଖି, ପ୍ରତି ମାଘରେ ସେଠାକୁ ଯାଏ।" "ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କହିଦେଲି। ଏବେ, ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ତୁମେ ତୁମ କଥା କହ, କେଉଁ କର୍ମରେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଲୁ?" "ମୋ ଦାଢ଼ି, ଲମ୍ବା ଦାଁତ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛି—" ରାକ୍ଷସ କହିଲେ: "ଯେଉଁଠାରେ ଆଶା ଦିଏ, ଗ୍ରହଣ କରେ, ଗୁପ୍ତ କଥା କହେ, ପଚାରେ—" "ହେ ଉତ୍ତମ, ଧର୍ମିକମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନି, ତୁମେ ସମ୍ମାନିତ।" "ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏହି କ୍ରୂର କର୍ମର ଉପାୟ ତୁରନ୍ତ କରିପାରିବ; ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମ କହିବି। ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କହିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ମିଳେ; ଶୁଣ, ମୁଁ କାଶୀର ଋଗ୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ।" "ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି; ପାପୀ ରାଜା, ଶୂଦ୍ର ଓ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ। ବାରାଣସୀରେ ମୁଁ ଅନେକ ଖରାପ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, ଏହା ଭୟଙ୍କର କର୍ମ; ଅନେକବାର ଅନୁରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନ ନେଇଥିଲି, ଅନେକ ନିନ୍ଦା ହେଲି।" "ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ଦାନ ମୁଁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିନଥିଲି; ତାଠାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କରିଥିଲି; କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ନଥିଲା ଯାହା ମୁଁ କରିନଥିଲି। ଶୁଣ, ମୋ ଅନ୍ୟ ଅପରାଧ ଅଛି ପବିତ୍ର ମାଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ: ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ଭାରୀ ହୁଏ; ସେଇ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିନଥିଲି।" "ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି; ଅବିମୁକ୍ତର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ନରକକୁ ଯାଇନଥିଲି। କୁହାଯାଏ, ଅବିମୁକ୍ତରେ ଯିଏ ମରେ, ସେ ଯେତେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ, ନରକକୁ ଯାଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ବଜ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।" "ସେହି ବଜ୍ର ସମାନ ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜନ୍ମ ଦାନବିକ ହେଲା; ହିମାଳୟରେ ମୋର ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ କ୍ରୂର ଜନ୍ମ ହେଲା। ଦୁଇଥର ଗୃଧ୍ର ବଂଶରେ, ତିନିଥର ବାଘ ଭାବେ, ଦୁଇଥର ସର୍ପ ଭାବେ, ଏକଥର ଉଲୁକ ଏବଂ ପରେ ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଆ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି।" "ଏହି ମୋର ଦଶମ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ; ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଏଠାରେ କଟାଇଛି। ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗରରୁ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ମୁଁ ତିନି ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜୀବ ଶୂନ୍ୟ କରିଛି। ଅନେକ ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରାଣୀକୁ ନଶ୍ଟ କରିଛି; ଏହି କାରଣରୁ ମୋ ମନ ସଦା ଅଶାନ୍ତ।" "ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଶିତଳ ହୋଇଛି; ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଫଳ ସମୟରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି।" "ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ମୋ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ, ଯାହାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ; ଏଠି କଣ ଉପଯୁକ୍ତ, ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ ଅଧିକ କିଛି କହିବି ନାହିଁ।" "କିପରି ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗର ପାର ହେବି?"—ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆହାର। ଦୁଧର ସାଗର ହଂସକୁ ଜଳ ଦିଏ, କଉଳିକୁ ନୁହେଁ।" ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ପ୍ରବିଳ୍ଳ ହେଲା। ଧର୍ମଦାନ ଦେବାକୁ ମନେ ଧରି, କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ କହିଲେ: "ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି—ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଦୁଃଖ କରନି।" "ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ମୁଁ ତୁମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ମୁଁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ମାଘ ଉପବାସ କରିଛି।" "ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରର ଧଳା ଓ କଳା ଦୁଇଠି ସ୍ନାନ କରିଛି; ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ରାକ୍ଷସ।" "ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ଧର୍ମ ଗୁପ୍ତରେ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦବିଦ୍ ଋଷିମାନେ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।" "ବର୍ଷା ଯେତେବେଳେ ସାଗରକୁ ପଡ଼େ, ମେଘ କ'ଣ ଫଳ ପାଏ? ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଅନୁଭବ କରିଛି, ହେ ରାକ୍ଷସ।" "ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି, ଯାହା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପାପ ନଶ୍ୱର କରେ;" ତାପରେ ସେ ଜଳ ହସ୍ତକମଳରେ ରଖି, ମାଘ ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟ ଦେଲେ। ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି, ବୃଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସ ଦେହ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଦେବମାର୍ଗରେ ବିହାର କରି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ବିକାଶିତ ହେଲା; ସେ ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତି ଛଡ଼ାଇ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।