ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଜଣେ ବିରାଟ ଦେହଧାରୀ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାହୁବଳୀ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ଦେହୀୟ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ସେ ତଳୱାର, ବାଣ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ କବଚ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭଳି। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଶୋଭା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା। ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେପରି ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ମହିମାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଓ ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ। ସେ ନିଜ ଦେହର ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜଗବ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଓ ଚମତ୍କାର କବଚ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ମହାନ ଓ ବୀର ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳୀ ଏକଠା ହେଲା; ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ପିତାମହମାନେ ଆଦି ଦେବତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ପୃଥୁ, ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏହି ମହାନ ନାୟକ, ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କ୍ଷଣରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍ତ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ବେଣପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଗଲା। ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବଳେ କୌଣସି ପ୍ରଜା ବଶୀଭୂତ ହୋଇନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ଏହି ବୀର ପ୍ରତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ‘ରାଜା’ ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାନ ନାୟକ ସାଗର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଜଳ ତାଙ୍କ ଭୟରୁ ନିର୍ଜଳ ହେଇ ରହିଗଲା; ପାହାଡ଼ମାନେ କଠିନ ପଥ ହଟାଇ ସହଜ ରାସ୍ତା ଦେଲେ। ପାହାଡ଼ମାନେ କେବେ ଧ୍ୱଜ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିଲେ; ଭୂମି କୃଷି ଛାଡ଼ି ଏବଂ ଚାଷ ବିନା ସମସ୍ତଠାରେ କାମଧେନୁ ଭଳି ଫଳ ଦେଉଥିଲା। ମେଘ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦିକ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବ କରୁଥିଲେ। ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ କିମ୍ବା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ, ଏହି ଅଜୟ, ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁଭ ପିତୃଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ଶୁଭ ଦିନରେ ସୂତାନ୍ତ କ୍ରମରେ ସୂତ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଜ୍ଞାନୀ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ପୃଥୁଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଡାକିଲେ। ସୂତଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ଜଟା ଓ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିର ପୂଜାକାରୀ, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ସେ ସଦା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣରେ ଲିନ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ; ଏହିପରି ମାଗଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ସୂତ, ବାର୍ଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସାକାରୀ ଭାବରେ ଅତି ଶୁଭଭାଗୀ। ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ଦକ୍ଷ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର।” ଏହି ମନୁଷ୍ୟପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ। ତେବେ ବାର୍ଦ୍ଧ ଓ ମାଗଧ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥାଉ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମାନେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଖ୍ୟାତିର ସତ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଷ୍ଟୁତି ରଚନା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରକାଶିତ ଥିବାରୁ ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିନାହିଁ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେବ, ତାହା ସହିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ହେବେ। ପୃଥୁ ଏକା, ତାଙ୍କ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦିତ କରିଛନ୍ତି।” ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ: ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରାକ୍ରମୀ; ସେ ସଦା ଧୈର୍ୟଶୀଳୀ, ଗୁଣଗ୍ରାହୀ, ମେଧାବୀ, ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ମୃଦୁଭାଷୀ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଗୁଣଗ୍ରାହୀ, ଅଧ୍ୟୟନଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ। ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦଜ୍ଞ, ମୂଧା, ମଧୁର ସ୍ୱର ଓ ବେଦ ଓ ତାଙ୍କ ଉପାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ଲୋକଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ ଓ ରକ୍ଷକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସୂୟ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ; ଏହି ଗୁଣ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗେ ଦେଖାଯିବ। ଋଷିମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଗୁଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଷ୍ଟୁତି ରଚନା କଲେ। ସେଠୁଅରମ୍ଭ କରି, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଏହି ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦାତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୁଣର ଷ୍ଟୁତି ସହିତ ସମ୍ମାନ ମିଳିବ। ସେଠୁଅରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରଶଂସା ସମୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ପ୍ରଶଂସିତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ।