ଏହିପରି ଗଭୀର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୂଢ଼ ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ରୁକ୍ମଙ୍ଗଦ ରାଜା ପରି, ଏହି ଧର୍ମଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ରାମ, ଯୟାତି, ନହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ଉପଜନ୍ତି, ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ରାଜାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଧର୍ମଙ୍ଗଦ ବୀର ମହାପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ସେପରି ବେଦ, ଦେବତା ଓ ପୁରାତନ ପ୍ରଥାମାନେ ସ୍ମୃତିର ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମହାଭାଗ୍ୟ ମିଳେ। ଏବେ ମୁଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କଥା କହିବି। ଏହି ସମୟରେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଶୁଭ ଓ ଖ୍ୟାତିଦାୟକ। ତୁମେ ଏହା କହିଛ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ବିସ୍ତୃତ କଥା ଆମକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।" ତେବେ ସୂତ ମହାମୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମାନବ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।" ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ବର ପାଇଲେ ଓ ତିନି ଜଗତରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରସାର କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବ ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବେଦଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି, ନାଗ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗୁଆ କରି, କ୍ଷୀରସାଗର ଉପରେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରତ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ମହାସ୍ତୁତି କରି, ହାତ ଜୋଡି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ। ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଜଗତ୍ପତି ନାରାୟଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭାବେ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହାପରେ ଭଗବାନ୍ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଳୀୟାନ୍ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ଓ ସେଇ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏଭଳି ଡିତିର ପୁଅମାନେ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଦେବତା ଓ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୁସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଡିତି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିମୂଢ଼ ହୋଇ ପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ତପସ୍ୟାଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ— “ପ୍ରଭୁ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ ଦେବତାମାନେ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମୋ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ, ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚେଯିଁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେବ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁଭ ଅଙ୍ଗ ଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଉ। ତପସ୍ୟାଶକ୍ତି, ଶକ୍ତି, ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନବିଦ୍, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜକ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୟ କରୁଥିବା, ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ଦିଅ।" ଡିତିଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, କଶ୍ୟପ ଦୟାଶୀଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସିରେ ଡିତିଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ— “ଭଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଯେପରି ପୁଅ ଚାହୁଁଛ, ତୁମେ ସେଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ପୁଅ ପାଇବେ।” ଏପରି କହି, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଡିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ। ଡିତି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, କର୍ମରେ ଶୁଭ, ଚିନ୍ତାଶୀଳା, ଏକଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ରହିଲେ। ଏହାଫଳରେ, ତାଙ୍କ ଜଠରରୁ ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କଶ୍ୟପ ତେବେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ “ବଳ” ନାମ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ନାମ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ।” ଏପରି ନାମ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ— “ଓ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କର।” ବଳ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିବି। ମୁଁ ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିବି, ଓ ମହାନ।” ଏଭଳି ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ବଳ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଡିତି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଭରିତ ଦେଖି, ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ବଳଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁମେ ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ମୋ ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କର, ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ, ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ, ତୁମେ ବଧ କର।” ଏଭଳି ଡିତି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ବଳଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।