ଏକଦା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକଦଶୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମକଥାକୁ ଶ୍ରବଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହି ମହା ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା—"ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।" ସେ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଉପଚାର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରାତି ଜାଗି ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଂଗରେ ଏକବାର ପୁଣି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଶୁଭ ଉପଚାରରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବାରମ୍ବାର ସ୍ନାନ କରାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସଠିକ ଉପଚାର ଦେଇ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଶେଷ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ସେ ବ୍ରତ ସଠିକ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଂଗ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ—ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ବ୍ରତର ଫଳରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଗୋତ୍ର ଲାଭ କଲେ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହା ଭକ୍ତ, ସେଠିକି ଓ ସଦ୍ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦାନର ଫଳରେ, ତାଙ୍କ ମନ ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଭାବୀଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ। ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ, ସେ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ଏହି ପାପର ଫଳରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଆସିଗଲା। ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡି ଦୂରରୁ ପ୍ରେମ ବିଦାୟ କରି, ସେ ପୁଅ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ପାପର ଫଳ ଏହି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଉତ୍ତମ ଗୋତ୍ର, ଧନ, ଧାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ, ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଉପଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦ—ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ—ସବୁ ଏହି ମହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦୟାରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଧାମ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ, ଉପଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦ—ଏହି ସବୁ ସେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ଏହା ଜାଣି, ଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ, ତାଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ଘରକୁ ଗଲେ; ପତ୍ନୀ ସୁମନା ସହିତ ମିଳି, ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଖୋଲିଦେଲେ। "ଏ ସାଧୁ, ଆଜି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଛି; ମୁଁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବି," ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ। ସୁମନା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦ ସହିତ ପ୍ରିୟ ପତିକୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଧର୍ମିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୋଇଛ।" ଏହି ଭାବରେ, ସୂତ କହିଛନ୍ତି—ସୋମଶର୍ମା, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପତ୍ନୀ ସୁମନା ସହିତ କପିଳା ନଦୀ ଏବଂ ରେବା ନଦୀର ଶୁଭ ତୀରେ ଗଲେ। ସେଠି, ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବାରୋଟି ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ, ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ମନ, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ବସି, ଶୁଇ, ଯାତ୍ରା କରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସଦା କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏକାଗ୍ର, ଆସକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ ଥିଲେ। ସୁମନା, ଏହି ଧର୍ମିକ ଓ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ପତିଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ବିଘ୍ନ ଆସି, ଭୟ ଜନ୍ମାଇଲା; ବିଷାକ୍ତ କଳା ସାପ ସୋମଶର୍ମାଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ। ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେଠି ସିଂହ, ବାଘ ଓ ହାତୀ ଦେଖାଗଲା, ଏହି ସବୁ ସୋମଶର୍ମାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲା। ଭୂତ, ରାକ୍ଷସ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ପ୍ରେତ, ଭୈରବ ଦେଖାଗଲା, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଆତଙ୍କ ଜନ୍ମାଇଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସିଂହମାନେ, ଭୟାନକ ମୁହଁ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଓ ଜିହ୍ୱା ଦେଖାଇ, ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସୋମଶର୍ମା ଏହି ବିପଦରେ ଅନ୍ନତ ହେଲେ ନାହିଁ; ବଡ଼ ବିଘ୍ନ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଅବିଚଳ ରହିଲେ। ସୋମଶର୍ମା, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିକ୍ରମ ବାୟୁ, ଠଣ୍ଡା, ଭାରି ବର୍ଷାରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନରୁ ଅନ୍ନତ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହ ଦେଖି, ଭୟଭିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୃହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ନୀଳ ମଣିର ଭଳି ଦେବ, ପୀତ ଅମ୍ବର ପରିଧାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଚନ୍ଦ୍ରର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା ବଡ଼ ମୁକ୍ତା ମାଳା, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଚମକୁଛି; ଶରୀର ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଶତଦଳ ପଦ୍ମର ଭଳି।