ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ମଠା, ଘିଅ, ଦୁଧ ଓ ଦହି ବିକ୍ରି କରିଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟାରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ, ଦୁର୍ଦ୍ଦିନ ଆସିବା ଭୟରେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହୁଥିଲେ। ତୁମେ ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁର ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ାଇ ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ କଦାଚିତ୍ ଦାନ କରିନଥିଲ, ଦୟା ନଥିଲା ତୁମ ହୃଦୟରେ। ତୁମେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲ, ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦାନ କିମ୍ବା ଉପହାର ଦେଉନଥିଲ। ପିତୃକ୍ରିୟାର ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ କଦାଚିତ୍ କରିନଥିଲ, ତୁମ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତୁମକୁ ସେଇ ଦିନ ମନେ ପକାଇଥିଲେ। ବାପା-ମାଁଙ୍କର ପିତୃକ୍ରିୟା ଦିନ ଆସିଲେ ତୁମେ ଘରଠାରୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲ, ତୁମେ କେବେ ଧର୍ମର ପଥ ଦେଖିନଥିଲ, ଶୁଣିନଥିଲ। ଲୋଭ ହେଉଥିଲ ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ନେହୀ—ସବୁ ଲୋଭରେ ଆବୃତ୍ତ ଥିଲ। ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ସଦା ଲୋଭକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ଘରେ ଧନ ବଢ଼ିଲେ ତୁମ ଲୋଭ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏହି ଆସ୍ଥା ଆଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି, ରାତିରେ ଶୁଅଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଅଶାନ୍ତ ଥାଏ। ଦିନ ଆସିଲେ ଲକ୍ଷ, କୋଟି, ଅର୍ବୁଦ ଧନ କେବେ ମିଳିବ—ଏହି ଭାବନାରେ ତୁମ ମନ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଥାଏ। ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ଧନ ଘରେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଲୋଭ କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନା, ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ। ଧନ ଦେଉନଥିଲ, ହୋମ କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ କରୁନଥିଲ; ମାଟି ତଳେ ଲୁଚାଇଥିବା ଧନ ବିଷୟରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ କିଛି ଜାଣିନଥିଲେ। ଅନେକ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଲାଗି ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲ, ଏଉଁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲ। ଖଣି, ରସାୟନ, ଧାତୁବିଜ୍ଞାନ ନେଇ ତୁମ ଚିନ୍ତା, ଚିନ୍ତାମଣି, କାମଧେନୁ ପାଇଁ ଗୁହା ଭିତରେ ଯିବା ଭାବନା ଦିନ-ରାତି ଘେରି ରହିଥିଲ। ଏହି ଲୋଭର ଆଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ତୁମେ କେବେ ସୁଖ ପାଇନଥିଲ, ମନ ଅବିବେକରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲ। ଏପରି ଭାବରେ ତୁମେ ମୋହିତ ହୋଇ, କାଳର ଅଧୀନ ହେଇ ପଡ଼ିଲ; ଘରେ ତୁମ ଝିଅ-ପୁଅ ତୁମଠାରୁ ସେଇ ଧନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କଦାଚିତ୍ ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ବେଳେ ଯମ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲ। ଏହି ଗତିର କାରଣରୁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖୀ ହୋଇଛ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟପ୍ରିୟ, ଶିଳ୍ପବାନ୍, ଶିଳ୍ପିଲା ପୁଅମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପା ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସଦା ଶୁଭ ଓ ସଂପଦ ରହିଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ବିନା ଜନ୍ମ, ସୁନ୍ଦର ପରିବାର, ଭଲ ଘରାଣା, ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ—କିଛି ମିଳେନାହିଁ, ଏହିଁ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସୋମଶର୍ମନ କହିଲେ—"ମୁଁ ଶୃତ୍ର, ମୋର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପ ତୁମେ କହିଦେଲ; ଶୂଦ୍ର ହୋଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହି ପାପକୁ ଏଡ଼ିଥିଲି। ଏବେ କିପରି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇପାରିଲି? ଏହାର କାରଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ।" ତାହାପରେ ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—"ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କ'ଣ କରିଥିଲ, ତାହା କହେଉଛି, ମନଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ। ଗତଜନ୍ମରେ ଏକ ନିଷ୍ପାପ, ସୁଶୀଳ, ବିଦ୍ୱାନ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗି ପଦଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେ ଦୀର୍ଘଦିନ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି, ତୁମ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଏକ ଅତିଥି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପତ୍ନୀ, ପୁଅମାନେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ସେ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ—'ଏଠାରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ, ଏହି ଘର ମୋର ପାଇଁ ଶୁଭ।' ତୁମେ ମନେ କଲେ—'ଆଜି ମୋ ଘର ଶୁଭ, ଆଜି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କଲି, ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ହେଲା।' ତୁମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମସାଇଲ, ଜଳ ଦେଇ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲ, ସେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏପରେ ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ, ଭୋଜନ, ଛାସ ଦେଇ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲ। ଏପରି ତୁମେ, ତୁମ ପତ୍ନୀ, ପୁଅମାନେ ମିଶି ସେଇ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ତାପରେ ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ ଦିନ, ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁଦ୍ଧ ଏକାଦଶୀ, ପାପ ନାଶକ ଦିନ ଆସିଲା, ଯେଉଁଦିନ ହୃଷୀକେଶ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ସେଇ ଦିନ ଆସିଲା, ଘରସ୍ଥମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଶୁଭ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଓ ବେଦମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମହାଉତ୍ସବ ହେଲା, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେଠି ଏହି ବୃହତ୍ ଉତ୍ସବ ଦିନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଉପବାସ ପାଳନ କରି ସେଠି ରହିଲେ।