ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରି, ମୋର ପିତା ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଆସିଥିଲେ, ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ: “ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ; କୃପାକରି କହ, କେଉଁ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ?” ପିତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ମହାନ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ: “ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ମୂଳ ହେଉଛି, ମୋର ସତୀ, ପତିନିଷ୍ଠା ଓ ମହାନ୍ତା ନାରୀ—ସେ ନିରଞ୍ଜନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ମୋର ବଂଶ ଅବିରତ ରହିପାରୁନାହିଁ; ଏହିଁ ହେଉଛି ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଯେପରି ଆପଣ ପଚାରିଥିଲେ।” ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ଦକ୍ଷ ଋଷି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ମୋର ପିତା ଏବଂ ସେ ବେଦଶର୍ମା, ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଦୁଇଁଜଣେ ଏହି ମହାନ୍ତା ଋଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ଉପହାର, ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ମଧୁର କଥା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣେ, ଯେପରି ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ପଚାରିଥିଲେ, ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତେଣୁ ସେ ଋଷି କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମର କାରଣ କହିଛି; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଲାଭ ହୁଏ।” ଏହିପରି ଶୁଣି, ବେଦଶର୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ବଡ଼ ଶୁଭ ଫଳ ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲା। ଏହି ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ, ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା, ଯେପରି ଆପଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କହିଛି—ଏହା ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ନିମିତ୍ତ। ଏହିପରି ତେଣୁ, ମହାନ୍ତା ଋଷିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ, ଶୁଣି, ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କର। ତାପରେ ସୋମଶର୍ମା ପଚାରିଲେ: “ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ପ୍ରକାର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ହୁଏ? ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଦୁଇଁର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।” ସୁମନା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ର ମହତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ କହିବି। ସେ ରୋଗ, ଶରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା, କ୍ଲାନ୍ତି, କ୍ଷୟ, ପୋକ, ଭ୍ରମ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦେବତା ଉପାସନାରେ ଲିନ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ଗୋଶାଳା, ଦେବାଳୟ, ବାଗିଚା, ପୋଖରୀ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବା ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ତଳେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ହାତୀ ତଳ, ଅଶୋକ ବା ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଯେଉଁଠି ଦଢ଼ି ରହିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ରାଜମହଳରେ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଭ ହୁଏ, କେବଳ ଧର୍ମ ପାଇଁ। ଗୋଶାଳା, ଅମର ଦୁଃସ୍ଥଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହିପରି ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ଯେଉଁଠି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏହିପରି ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠି, ସେ ନିଜର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାତା, ପିତା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ। ପୁନିପୁନି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସେବକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ କଦାଚିତ୍ ଅପରାଧୀ, ବା ମାତା, ପିତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ମାତା ଆନୁରାଗରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପିତା ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୂତମାନେ ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ସେ ଦୂତମାନେ ଦେଖିଥାଏ—ହସରେ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ କଦାପି ସ୍ୱପ୍ନ, ଭ୍ରମ, ଦୁଃଖରେ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଧର୍ମର ରାଜା, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି: “ଆସ, ଆସ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ବସିଛି।” ସେଉଁଠି କୌଣସି ଭ୍ରମ, ଅସ୍ମୃତି, କ୍ଲାନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନସ୍କ ରହିଥାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ନିମିତ୍ତ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମନନ କରି, ସେ ଦୂତମାନଙ୍କ ସହିତ, ତୃପ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଯାଏ। ଏଠି, ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଦଶମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଯାଏ—ଏଉଁଠି ଏକତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରୂଚିକର ହମ୍ସଯାନ, ଦିବ୍ୟ ଚାରିଅଟ୍, ଅଶ୍ୱ ବା ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଆସିଥାଏ। ଛତ୍ର ଧରାଯାଏ, ଚାମରା ଡୋଲାଯାଏ, ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଧର୍ମିକ ଆତ୍ମା, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ, ଦେବ ଗାୟକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଦାନ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେ ସୁନ୍ଦର ବାଗିଚା ଓ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ସୁବିଧାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଶୁଭ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମପତିଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆସନ୍ତି। “ଆସ, ଆସ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର,” ଏପରି ସେ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି—ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ଆକୃତି ଓ ମହାନ୍ତା ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱାମୀ। ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ସେଉଁଠିର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଶେଷ ହୁଏ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।