ଏକ ସମୟର କଥା, ବହୁତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି କାଶ୍ୟପ ନିଜର ଭାଇ ବିବେକାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ — “ଓ ବିବେକା, ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣ, ଆମ ଦୁଇଜଣର ଆଲୋଚନା କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେ।” ବିବେକାଙ୍କୁ ପ୍ରେମରୁ ଡାକି, କାଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ଆସ, ଆସ, ଓ ବିବେକା, ତୁମେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ; ମୋ ପ୍ରତି ଆନୁରାଗ ଦେଖାଇ ଆସ।” ବିବେକା ଶାନ୍ତି ଓ ଖ୍ଷମା ନିଏ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ। ବିବେକା ସମସ୍ତ କୁ ଦେଖିପାରିବା, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତ ର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ ଉପରେ ଅନୁରାଗ ରଖିଥିବା, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ଶତ୍ରୁ ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରେମୀ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଝିଅ — ଏକାଗ୍ରତା ଓ ବୁଦ୍ଧି; ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହେଉଛି ଯୋଗ, ଏବଂ ମୁକ୍ତି ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ। ବିବେକା ପବିତ୍ର, ଅହଙ୍କାର ନାହିଁ, ଆଶା ନାହିଁ, କିଛି ଜମା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶାନ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପରେ, ମହାଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ବିବେକା ଗୁଣର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ। ଖ୍ଷମା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଶକ୍ତ, ବିବେକା ଆସିଲେ। ଭୀତରାଗ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆସିଛି, ଡାକିବା ପରେ।” ଭୀତରାଗ କହିଲେ, “ଭାଇ, ଏହି ଡାକର ପଛରେ ଯେଉଁ କାରଣ ଅଛି, ସେ ଶବ୍ଦ ମୋ ନିକଟରେ କହ।” ତାପରେ, ଭୀତରାଗ କହିଲେ, “ଏହି ପୁରୁଷ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ବଡ଼ ଦୂର୍ବଳତାରେ ବାନ୍ଧା, ମୋହର ତୀର ଓ ସଂସାର ର ନିବଳ ରେ ବିମୂଢ଼।” “ସେ ସମସ୍ତ ର ଅଧିପତି, ଏବଂ ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା; ପଞ୍ଚ ତତ୍ୱରେ ଆବୃତ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ରହିତ।” “ତୁମେ ତତ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କର।” ଭୀତରାଗ ର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବିବେକା କହିଲେ। ବିବେକା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଓ ବିଶ୍ୱ ନାୟକ, ତୁମେ ଥିଲେ ରହିବା ସହଜ, ତୁମେ ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କେଉଁ ଶୁଭ ଉପଭୋଗ କଲ?” ଆତ୍ମା କହିଲେ, “ଗର୍ଭରେ ବସିବା ଏକ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅସହ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର, ମୁଁ ଏହା ଅନୁଭବ କରିଛି, ଜ୍ଞାନ ଅଭାବରେ। ଶରୀରରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ମୁଁ ଅନେକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜର କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ କରିଛି। ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ ଖେଳ, ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ ର ସହ ଉପଭୋଗ କରିଛି; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ରେ ତ୍ରାସିତ। ଦିନ ଓ ରାତି, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ର ବିଚ୍ଛେଦରେ ମୁଁ ଦହିଯାଉଛି; ପ୍ରତିଦିନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ରେ ପୀଡିତ। ବଡ଼ ଋଷି, ଦିନ ରାତି କେଉଁଠି ମୁଁ ଶୁଭ ପାଉନାହିଁ; ଏପରି ଦୁଃଖରେ ତ୍ରାସିତ, କେଉଁ କରିବି, ଜ୍ଞାନୀ?” “ମୋତେ ସେ ଉପାୟ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶୁଭ ପାଇପାରିବି, ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ଆଜି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।” ବିବେକା କହିଲେ, “ତୁମେ ପବିତ୍ର, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ବିଶ୍ୱ ର ନାୟକ; ତୁମେ ଭୀତରାଗ ମହାତ୍ମା ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଯେ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।” “ସଂଶୟ ନାହିଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଅବସ୍ତ୍ର ଓ ଚଳନ ରହିତ; ଶୁଭ ଦେଖାଇଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ କରିଥିବା।” ଏପରି ଶୁଣି, ଶୁଭ ଚିତ୍ତ ଆତ୍ମା ଭୀତରାଗ ର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଦୁଃଖ ରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କହିଲେ — “ମୋ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ।” “ମୋତେ ସେ ପଥ ଦେଖା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଭ ପାଇପାରିବି; ଭଲ, ମହାଋଷି, ମୁଁ ତୁମେ କହିଥିବା କରିବି।” “ତୁମେ ପୁନି ବିବେକା ନିକଟକୁ ଯାଅ, କାରଣ ଶୁଭ ର ଖବର ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଛି; ସେ ତୁମେ ଶୁଭ ର ପଥ କହିବେ।” ଭୀତରାଗ ର ଆଜ୍ଞାରେ, ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ବିବେକା ର ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଏବଂ କହିଲେ — “ମୋତେ ଶୁଭ ଦେଖା, କାରଣ ତୁମେ ଭୀତରାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ; ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ରୟରେ ଆସିଛି, ସଂସାର ର କଠୋରତାରୁ ରକ୍ଷା କର।” ବିବେକା କହିଲେ, “ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ମହାଋଷି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେବେ; ଏହି ଆତ୍ମା, ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି, ଜ୍ଞାନ ରେ ସ୍ଥିତ।” “ଓ ଜ୍ଞାନ, ମହାପ୍ରଭା, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ର ଦେଖାଇବା, ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ରୟରେ ଆସିଛି; ମୋତେ ଶୁଭ ର ପଥ ଦେଖା।” ଜ୍ଞାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ବିଶ୍ୱ ର ନାୟକ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନାହିଁ, ଧର୍ମଶୀଳ; ମୋ ଦ୍ୱାରା, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ପୁନି ପୁନି ସଂୟମିତ ହେଇଥିବା।” “ପଞ୍ଚ ତତ୍ୱ ସହ ସଂଗତି ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଅଶୁଭ ଅନୁଭବ କରିଛ; ଧ୍ୟାନ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ମହାଋଷି, ସେ ତୁମେ ଶୁଭ ଦେବେ।” ଜ୍ଞାନ ର ପ୍ରେରଣାରେ, ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନ ରେ ସ୍ଥିତ ହେଇ, କହିଲେ — “ମୋତେ ସେ ପରମ ଶୁଭ ଦେଖା, ଯାହା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥାଏ।” “ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ମୋତେ ସଂସାର ର କଠୋରତାରୁ ରକ୍ଷା କର।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧ୍ୟାନ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଧ୍ୟାନ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ — “ମୋତେ ଛାଡିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି।” “ବିରାଗ ଓ ବିବେକ ସହିତ, ସଦା ଧ୍ୟାନ ରେ ଏକତ୍ୱ ରଖ; ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖ।” “ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରୁହ, ଆତ୍ମା ଧାରଣ କରି, ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହ ରୁ ମୁକ୍ତ, ଜଣେ ପ୍ରଦୀପ ଯାହା ବାତାସ ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧୂଆଁ ଚାଲିଥିବା।” “ଏପରି, ଦୋଷ ଦହି ଦେଇ, ନିର୍ବାଣ ପାଇବ; ସଦା ଏକା, ଉପବାସୀ, ମଧ୍ୟମ ଖାଦ୍ୟ ରେ ରୁହ।” “ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ବାଚନ୍ତ, ବସିଥିବାରେ ଅଚଳ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କର, ମୁଁ ଯେପରି କରିଛି।” “ତୁମେ ପରମ ଅବସ୍ଥା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ ର ଧାମ ପାଇବ।” ଅଧ୍ୟାୟ ନବମ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କାଶ୍ୟପ କହିଲେ — ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନ ଓ ଦିଗ୍ବିଜୟ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ସୂଚିତ ଭାବରେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ କାରଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାହା ପାଇଲେ, ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଅଚିହ୍ନ, ପତିତ ଶରୀରକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଶ୍ୱାସ ଓ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସଂଯୋଗ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ; ତେଣୁ, ଧନ, ପୁଅ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସଂଯୋଗ କିପରି?