ସମ୍ବିତ୍ ନିମନ୍ତେ, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଗଣ ଏକଠା ହୋଇ ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମ ସଂଯୋଗ ଓ ଏକତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।” ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆପଣ ବସିଛନ୍ତି; ଆମେ ମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛୁ। ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟକୁ ଆଶା କରୁ। ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟତା ପାଇଁ ଏହି ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା କରିବି; ମିତ୍ରତା ଏହି ସ୍ନେହ ପାଇଁ।” ଏହିପରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାତ୍ମା ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଗଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଯୋଗ ହେଲେ; ସେଠି, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରାଗଲା। ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରେ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଭୁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ମଳ ଓ ମୂତ୍ର ଭରି ଅଛି। ସେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏହି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଶରୀରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଗଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଗଣ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ତୁମ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ମୋହିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ବଡ଼ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି।” ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଗଣ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଗର୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କର; ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ବାହାରିବା; ଆପଣ ଆମ ଶରୀରର ଉପରେ ସ୍ଥିତ ମାସ୍ତର। ଏହି ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବା ଓ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ୱୟଂ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ଏଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଗର୍ଭରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଦୁଃଖରେ, ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି, ମୋହର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅବାକ ଓ ଅବାଧିତ ହେଲେ। ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭବ କରି, ଜ୍ଞାନ କଥା କହିଲେ: “ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମର କଥା ମୁଁ ସେତିବେଳେ ଶୁଣି ନଥିଲି। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୋହର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଗଲି; ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଗର୍ଭ ରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।” ଜ୍ଞାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ନିୟମିତ କରିଥିଲି, ହେ ସ୍ୱୟଂ, କିନ୍ତୁ ମୋର କଥା ଅନୁସରଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଗଣ ତୁମକୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଗର୍ଭରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏବେ ଧ୍ୟାନକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବା; ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତିରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣି, ସ୍ୱୟଂ ଧ୍ୟାନକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ: “ମୋର କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି, ଧ୍ୟାନ, ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।” ଧ୍ୟାନ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ହେ ଜ୍ଞାନୀ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ୱୟଂ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସ୍ୱୟଂ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଗର୍ଭ ଜନିତ ଭୟ ଭୁଲିଗଲେ; ଏଠାରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ, ସ୍ୱୟଂ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ସଦା ନିଜ ସୁଖ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଏଠାରୁ ବାହାରିଲେ, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଶରୀରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତିରେ, ପ୍ରଭୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମର ସମୟ ଆସିଲା, ମନ୍ଦିରା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ— ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ପବନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭ ମୁହଁକୁ ଆସିଲା, ଏହା ଚବିଶ ଅଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେଲା। ଶିଶୁ ପଚିଶ ଅଙ୍ଗୁଠି ହେଲା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏଭଳି ଚାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅବାଧିତ ହେଲେ। ଭୂତଳରେ ପଡ଼ି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ। ପୃଥିବୀ ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଭୁଲିଗଲେ; ସ୍ୱୟଂ ସଂସାର ବନ୍ଧନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଗୁଣ ଓ ଦୋଷରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ମହାମୋହରେ ଆବୃତ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିଜର ଆଶା କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ, ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅପରାଧ ଉପରେ ଲାଗି ରହିଥିଲେ। ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଜନାନୀ, ପତ୍ନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦିନକୁ ଦିନ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଆଶା ଉପରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ମହାମୋହରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ, ମାୟାର ଜାଳରେ ଧରା, ପ୍ରଭୁ ଏକ ମାଛ ପରି ଜାଳରେ ଫସିଗଲେ। ସେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାଳର ବନ୍ଧନରେ ଆତ୍ମା ବାନ୍ଧା ରହିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଏହି ଆଦି ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଆବୃତ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ହରାଇ, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିଡ଼ିତ ହେଲେ। ଆଶା ଓ କ୍ରୋଧରେ ବାନ୍ଧା, ସ୍ୱଭାବ ଓ କର୍ମରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ସେ ମହାମୋହରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି, ଆତ୍ମା ମୋହରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ, ଆଶା ଓ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣ—ଲୋଭ, ଆସକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲେ। “ଏହା ମୋର ପତ୍ନୀ, ଏହା ମୋର ପୁତ୍ର, ଏହା ମୋର ମିତ୍ର, ଏହା ମୋର ଘର”—ଏଭଳି ଭାବରେ ସଂସାର ଓ ମହାମୋହର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧା ହେଲେ। ପୁତ୍ର ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଆତ୍ମା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ମୋହରେ ତଳି, ଅଭିମାନ, ଅପମାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ବୟସର ଚିହ୍ନରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେ ସଦା ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଅବାଧିତ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।