ଏକ ଦିନ, ଦେବୀଙ୍କୁ କଶ୍ୟପ ମୁନି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଜଗତରେ କାହାର ପୁଅ ଅଛି? କିଏ ସତ୍ୟରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମୀୟ ଅଛନ୍ତି? ଯେଉଁ ଲୋକ ଆତ୍ମାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେଉଁଠି କେହି ପୁଅ, କେହି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଶୁଣ, ମୋର ପ୍ରିୟା। ତୁମେ ଡକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା, ଏବଂ ମୋର ନିଜର କନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ହେ ଶୁଭା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରେ। ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ, ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ରକ୍ଷା କରେ, ହେ ଶୋଭନ ମୁହାଁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ। ତେବେ ଏହି ଦୂଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ କିଏ, ଯେଉଁମାନେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ରଖି, ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି? ହେ ଉତ୍ତମା, ତୁମର ପୁଅମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଅଭାବରେ ଥିଲେ; ଏହି ଦୋଷରେ—ସମସ୍ତେ, ଏବଂ ତୁମର ଦୋଷରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶୁଭା— ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପତନ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦୁଃଖ ସତ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଦୁଃଖ ତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ, ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ଶୋଭନ ମୁହାଁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ, ଏହା ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସେମାନଙ୍କର ଦୋଷର ପ୍ରଭାବରେ, ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ; ଦେବତାମାନେ କେବଳ ଉପକରଣ ଭାବେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ଉତ୍ତମା, ସୁଖକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର। ଏପରି କଥା କହି କଶ୍ୟପ ମୁନି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ପ୍ରିୟାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଜ୍ଞାନବାନ ଦେବୀ ଚୁପ ହେଲେ। ତାପରେ ଦିତି କହିଲେ: “ମୁଁ ମନେ କରେ ଯେ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ସେ ସତ୍ୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ମୋ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଅଭିମାନ, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ତରସି, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବି।” ତାପରେ କଶ୍ୟପ କହିଲେ: “ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି କିପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଆସିବ; କାରଣ, ସତ୍ୟରେ କେହି କାହାର ପୁଅ, କାହାର ମା, କାହାର ବାପା ନୁହେଁ, ହେ ଶୁଭା। କେହି କାହାର ଭାଇ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ, ନିଜର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ; ଏହି ଜଗତ ଏପରି ଭାବରେ ଏକ ମାୟାରେ ବିମୂଡ଼। ନିଜେ ହିଁ ନିଜର ବାପା, ହେ ଦେବୀ, ନିଜେ ମା, ନିଜେ ଆତ୍ମୀୟ; ନିଜେ ନିଜର ଲୋକ ଏବଂ ନିଜେ ଅବିନାଶୀ ଧର୍ମ। ଉଚିତ ଆଚରଣରେ ଏକ ଜନ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ଅନ୍ୟାୟ ଓ ପାପ ଆଚରଣରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଅସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ବଡ଼ ପାପ ଓ ମୋହରେ ଏକ ଜନ କ୍ରୂର ଜନ୍ମ ପାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ଜନ ସବୁବେଳେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥାଏ; ସେ କଉଁଠି ଯାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜନ ଜଗତରେ ମିତ୍ରତା ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ହେ ପ୍ରିୟା ଓ ଶୁଭା, ସେଉଁଠି ସେ ସବୁଠି ମିତ୍ର ପାଏ, ହେ ଶୋଭନା। ଯେପରିକି ଏକ କୃଷକ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଭଲ ଶସ୍ୟ ଚାଷ କରେ, ତାହାର ଫଳ ସେଉଁଠି ଦେଖିଥାଏ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଓ ତୁମର ପୁଅମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ କରିବେ। ତୁମର ପୁଅମାନେ, ହେ ଶୁଭା, ତପସ୍ୟା ଓ ଶାନ୍ତିର ଅଭାବରେ ଥିଲେ; ଏହି ଦୋଷରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାରୁ ପତନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଜାଣି, ଶାନ୍ତି ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କର, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁଇକୁ ତ୍ୟାଗ କର; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ମିତ୍ର, କାହାର ନିଜ ଲୋକ ଓ ଆତ୍ମୀୟ? ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଷ୍ଫଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶରୀର ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ, ଏହା କେବଳ ଗଠଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା—ଏହା ଅତି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ। ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ମିତ୍ର କରି, ହେ ଦେବୀ, ସବୁ କାମ ସଫଳ ହୁଏ; ଆତ୍ମାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ କୁହାଯାଏ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମା, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଦାତା, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ଏକାକି ଚଳିଥାଏ, ନିର୍ମଳ। ଏକାକି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଚାରି ଜଣ ଦ୍ୱିଜ ଶରୀରୀ, ଧର୍ମିକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖିଗଲେ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, ଏହି ଚାରି ଜଣଙ୍କର ମିତ୍ର; ତାପରେ ଆତ୍ମା ଆସିଲେ, କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ। ସେମାନେ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା, ଜ୍ଞାନ ନିଜେ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ: ‘ହେ ଜ୍ଞାନ, ଦେଖ, ଏହି ପଞ୍ଚ ଜଣ ନିଜେ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।’ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ‘ତୁମେ କିଏ?’—ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ହେ ଜ୍ଞାନ। ତାପରେ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ପୂଜିଲେ, କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ? ସତ୍ୟ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର। ଆତ୍ମା କହିଲେ: ଏହି ପଞ୍ଚ ଜଣ ଶରୀରୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ମୁଁ ଯିବି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇବି; ଶୁଣ, ଏହି ଅକଥ୍ୟ ଜ୍ଞାନ। ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ପଞ୍ଚମ ଦଶା କୁହିବି, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଯାଅ, ହେ ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ଦୂତର କାମରେ ପ୍ରବୀଣ। ଜ୍ଞାନ କହିଲେ: ହେ ଆତ୍ମା, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା ନିଜେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଏହି ପଞ୍ଚ ଜଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଶୁଭ ଚାହେ, ସେ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ମିଳନ ମାୟାର ଫଳ, ହେ ମହାଜ୍ଞାନୀ। ଆତ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କାହିଁକି, ହେ ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ବାଧା କରୁଛ? ପ୍ରକୃତ କାରଣ କହ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ। ଜ୍ଞାନ କହିଲେ: କେବଳ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଲେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିବ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ପଞ୍ଚ ଦୁଃଖର ମୂଳ, ଦୁଃଖ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମ କଥା ଅନୁସାରେ କରିବି, ହେ ମହାଜ୍ଞାନୀ। ଏପରି କଥା କହି, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏପରି କଥା କହି, କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ତାପରେ ଏହି ପଞ୍ଚ ଜଣ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ।