ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଆକାଶରୁ ଦେବୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ଫୁଲର ମେଘ ଭେଟି ମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ସେଠାରେ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଏକଠା କରି, ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହକୁ ତାହାରେ ରଖିଲେ; ଆଗ ଜଳାଇଲେ, ଏବଂ ପ୍ରେମର ଦୂତ ତାହିଁରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଗୋଲକକୁ ଜଳାଇ ତାହାକୁ ଭସ୍ମ କରି, ଶେଷ ଅଂଶଗୁଡିକୁ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ବିସର୍ଜନ କଲେ। ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ସମୀପରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାପରେ ଦେବୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକମାନଙ୍କ ଜୀବନସାଙ୍ଗୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଦେମନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟକୁ ଦୂର କଲେ। ଏଠାରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ଢୋଲର ଶବ୍ଦ, ଯେଉଁଠାରେ ସେବକମାନେ ଶୁଭ ଚମକକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ପରେ, ମହାଦେବ କହିଲେ: "ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ହରିଦ୍ୱାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣ, ଏଠା ମହାପୁଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବହେ; ଏଠିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏଠି ଦେବତା କେଶବ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ଏପରି ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଅତୀତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣର ଜଳ ଏଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଭାଗୀରଥ ଏହି ଗଙ୍ଗାକୁ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ଏଠିକୁ ଆଣିଥିଲେ; ଏହି ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ। ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ: "ହେ ଦେବ, ଏହି ଭାଗୀରଥ କିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥ ଆଣି ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର କଲେ?" ଗଙ୍ଗାର ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହିବେ, ଅନେକ ଯୋଜନା ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। "ଏହି ଗଙ୍ଗା କିପରି ଆଣି ହୋଇଥିଲା? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ?" ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ। ମହାଦେବ କହିଲେ: "ହରିଦ୍ୱାରରେ ଗଙ୍ଗା କିପରି ଆଣି ହୋଇଥିଲା, ଏହାକୁ ଏକ ଏକ କରି କହିବି। ପ୍ରଥମେ ଥିଲେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତିନି ଲୋକର ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରୋହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ଥିଲା; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭ୍ରିକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନ୍ୟାୟପଥରେ ଦୃଢ଼। ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁବାହୁ, ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ଗରା, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ରାଜା କିଛି କାରଣରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଧର୍ମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ଆପଦ ଆସିଲା। ସେ ପରିବାରକୁ ନେଇ ଭାର୍ଗବ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦୟାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଗରା ଜନ୍ମିଲେ, ଦ୍ୱିଜ ନାରଦ; ଏହି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ବଢିଲେ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ। ସମୟ ଆସିଲା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଉପନୟନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ହେଲା। ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସଗରା ମହାରାଜ ତାଲଜଙ୍ଘ ଓ ହୈହୟ ମାନେ ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଜୟ କଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ଶାକ ଓ ପାରଦମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦଳିଦେଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: "ଏବେ, ଶଙ୍କର, ସଗରାଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ କରି କହ।" ମହାଦେବ କହିଲେ: "ସେ ସୂର୍ୟବଂଶର ମହାରାଜ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପରିବାରରେ ଆପଦ ଆସିଲା, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ନିଜରୁ ନେଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ହୈହୟ, ତାଲଜଙ୍ଘ, ଶାକ, ଯୌବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ଏକାଠି ହୋଇ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ; ଏହାର ଫଳରେ ସଗରାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦୂର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଗଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଜନନୀ ସହିତ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ତଥାପି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗର୍ଭବତୀ ପତ୍ନୀ, ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସହପତ୍ନୀ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ତଥା ବନରେ ସେ ପତିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଶୋକ କରିଥିଲେ। ଔର୍ବ ତାଙ୍କୁ ଶମ୍ ଦେଲେ—ଗର୍ଭବତୀ ଜନନୀକୁ, ନାରଦ—ଏବଂ ଘୋଷଣା କଲେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନ୍ୟାୟିକ ଓ ପ୍ରିୟ ହେବେ। ଏହି ଘୋଷଣା ଶୁଣି ଜନନୀ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ଦୁଇ ମାସ ପରେ ଶିଶୁ ଔର୍ବ ଆଶ୍ରମରେ ବଢିଲେ। ଔର୍ବ ସମସ୍ତ ଶିଶୁ ଉତ୍ସବ ରିତି ନିବାହ କଲେ; ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିୟା ମହା ଋଷି କରିଦେଲେ। ଏଠି, ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଔର୍ବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ପଢ଼ିଲେ; ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବା ପରେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ସେ ହୈହୟମାନେକୁ ତ୍ୱରିତ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦଳିଦେଲେ; ଏହିପରି ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଲେ। ତାପରେ ଶାକ, ଯୌବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପଲ୍ଲବମାନେ ଦଳି ଶାସ୍ତି ମିଳିଲେ, ସେମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ସେମାନେ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି ସଗରାଙ୍କୁ ନିୟମିତ କଲେ ଓ ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା ଦେଲେ। ସଗରା ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସ୍ମରଣ କରି, ଧର୍ମମୟ ପଥରେ ସେମାନେକୁ ଶମ କରିଲେ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଶାକମାନେର ଅଧା ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ଛାଡ଼ିଲେ; ଯୌବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ଛାଡ଼ିଲେ। ପାରଦମାନେକୁ ଶିର ମୁଣ୍ଡାଇ ଛାଡ଼ିଲେ; ପଲ୍ଲବ ଓ ଦାଡ଼ି ଥିବା ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଶମ କରି ଛାଡ଼ିଲେ। ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଧର୍ମର ଏକତା ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହିପରି ରାଜା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଜୟ ପାଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ।