ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ ଦାନ ଏକାଧିକ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ। ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଦାନରୁ ବଡ଼ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ; ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏହିଠାରୁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ପୁଣ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ କରେ। ଏହି ପୁରାଣ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ ସହିତ, କଥାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠି ଏହା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସଫଳ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ; ରାଜା, ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପନାଶି ବିଦ୍ୟା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆଦର ପାଇଛି; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚ କରନ୍ତି, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡ କଥା କହିଛି। ଏହି ପୁରାଣର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ପୌଷ୍କର ନାମକ ନବଧା ସୃଷ୍ଟି; ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ଶତ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥାଏ। ଏପରି, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡର ଅସୀତି ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଗ୍ରହପୂଜା ବିବରଣୀ’ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଓଁ, ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଏହା ଅତି କଠୋର ଏବଂ ଜ୍ଞାନକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ। କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରାଣରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କଥା ପାଠ କରନ୍ତି; ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ କେଶବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ପ୍ରହ୍ଲାଦ କିପରି ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଇ, ସେ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କଶ୍ୟପ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମଠାରେ ଏହି ସନ୍ଦେହର କାରଣ ବିବରଣା କରିବି, ଯାହା ଦେବତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମା କ’ଣ କହିଥିଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଥିରେ ଶୁଣ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମହାଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବୈଷ୍ଣବ ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ତାହାର ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ ବିବରଣା ଶୁଣ; ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅତିଶୟ ଥିଲା। ସେ ନିଜ ତେଜରେ ବୈଷ୍ଣବ ଚେତନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ତାହା ଶୁଣ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଏହି ବୀର କଥା ଅନୁବାଦ କରିବି; ସମୁଦ୍ରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଡ୍ୱାରକା ନାମକ ଏକ ନଗର ଅଛି। ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସିଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ନଗରରେ ଏକ ଦେବତା ସଦା ବାସ କରନ୍ତି, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ଶିବଶର୍ମନ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥରେ ଦକ୍ଷ; ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ପୁଅ—ଯଜ୍ଞଶର୍ମନ୍, ବେଦଶର୍ମନ୍, ଧର୍ମଶର୍ମନ୍, ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମନ୍, ଏବଂ ସୋମଶର୍ମନ୍—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ସୋମଶର୍ମନ୍, ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିବେଶିତ; ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ଜଣାନଥିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ, ଏହି ଭାବରେ ନିମଗ୍ନ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣାନଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଶିବଶର୍ମନ୍, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚିନ୍ତା କଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅମାନେକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବି; ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ଭାବ ତାଙ୍କ ମନରେ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ।” ମୁଁ ଜାଣିଥିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଛି। ସେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ସତ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ତେଜରେ ଦକ୍ଷ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଉପାୟରେ ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ମାୟା ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଉପାୟ ରଚିଲେ; ଏପରେ ଶିବଶର୍ମନ୍ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଉପାୟ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱରରେ ମୃତ ଦେଖାଇଲେ; ମାତା ମୃତ ଦେଖି, ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ। “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲୁ, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିନାଶକୁ ଗଲେ।” ସେ ବିଦାୟ ନେଇଛି, ପିତା, ତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବା; ସେ ଶିବଶର୍ମନ୍, ଯାହା ଭକ୍ତିରେ ନିବେଶିତ ପୁଅଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଯଜ୍ଞଶର୍ମନ୍କୁ ଡାକି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ: “ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା—” ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ କାଟି ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବୁ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ପୁଅ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପୁଅ ପୁନଃ ଫେରି, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପିତା, ଆପଣ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କଲେ, ମୁଁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।” “ଆଜି ଆପଣ ଆଉ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବି, ସେହି ଅଜୟ କିମ୍ବା କଠିନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।” ତାଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜ ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଠାରେ ଅତି ଭକ୍ତି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଖି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅର କଥା ଭାବିଲେ।