ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ— ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ନାରଦ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ମହାମୁନି ନାରାୟଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ‘ଭୌମଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ପୃଥିବୀରେ ପୂଜା’ ନାମକ ଏକାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ପଛରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୌମଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, ଏବେ ମୋତେ ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ବୁଧ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ କ୍ରୂର ଦୁଇ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବୁଧଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ତୀର ଆକୃତିର ଭଳି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏହାକୁ ପନ୍ନା ମଣି ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଓ ବୁଧ ଦଶମ ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଗୋଚରରେ ଥିବାବେଳେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଧଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କପୂର, ମୁଗ ଡାଲି, ସବୁଜ ବସ୍ତ୍ର, ପନ୍ନା ମଣି ଏବଂ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ସୁନା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଧଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ— “ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ବିଦ୍ୟାର ସାର, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଅଧିକାରୀ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାବାନ ହୁଅ।” ଏପରି ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ ପୂଜା କଲେ, ବୁଧଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ଚତୁରସ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଉପରେ, ହଳଦିଆ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ତିଆରି କରି କରିବା ନିୟମ। ଏଠିରେ ହଳଦିଆ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ଏବଂ ଗୁରୁ ଦଶମ ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଗୋଚରରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚଣା ଡାଲି, ହଳଦି ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା ଓ ପୀତମଣି (ପୁଷ୍ପରାଗ) ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଶାନ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦାନ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା— “ଦେବଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି, ଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍, ମୋର ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଦୟା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି କଲେ, ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏବେ ରାଜନ୍, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଭାର୍ଗବଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ପଞ୍ଚଭୁଜୀ ଆକୃତିର ଭଳି ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ଶୁଭ୍ର ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାସମ୍ଭବ ରୂପା ଦାନ କରିବା ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚାଉଳ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ରୂପା, ଚନ୍ଦନ ଓ କପୂର ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦାନ କରି, “ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ଦାନବଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ”—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭାର୍ଗବ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଶନିଶ୍ଚରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମଣିଷ ଆକୃତିର ମଣ୍ଡଳ କଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି କରି ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କଳା ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, କଳା ବସ୍ତ୍ର, ଲୋହା ଓ ତିଳର ପିଠା ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଚାହିଁ। ଶନି ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଲେ, କଳା ଗାଈ, କଳା ବସ୍ତ୍ର, ସମ୍ଭବତଃ ସୁନା ଓ ନୀଳମଣି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦାନ କରି, “ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ଛାୟାନନ୍ଦନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ନିମ୍ନମୁଖୀ ହୁଅ; ଏହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ”—ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶନି ଦୟାଳୁ ହୁଅନ୍ତି, ତଥାପି ପାପୀ ଗୋଚର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ରାହୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଶନିଙ୍କ ଭଳି ଆକୃତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ଭଳି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗୋମେଦ ମଣି, ସୋରିଷ, କଳା ତିଳ, କଳା ବୁଟ, ମହିଷ ଓ ଛାଗ ଦାନ କରିବା ରାହୁ ପାଇଁ ନିୟତ। ଏହିପରି ଦାନ କରି, “ସିଂହିକାପୁତ୍ର, ଦାନବେଶ୍ୱର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ଏହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ”—ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। କେତୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ପତାକା ଆକୃତିର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଓ ଶନିଙ୍କ ଭଳି ରଙ୍ଗ ଓ ବିଧି ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତଧାନ୍ୟ ଓ ସୁନା ଦାନ କରିବା କେତୁ ପାଇଁ ନିୟତ, ଏହିପରି କଲେ ଲୋକମାନେ ଦୟାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ପୂଜା ଧନ, ସନ୍ତାନ, ସୁଖ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରହ ପୂଜା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି— ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ‘ଆକୃଷ୍ଣେତି’, ଭୌମ ପାଇଁ ‘ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା’, ବୁଧ ପାଇଁ ‘ଉଦ୍ବୁଧ୍ୟସ୍ବ’, ଗୁରୁ ପାଇଁ ‘ବୃହସ୍ପତେ’, ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ‘ଅନ୍ନାତ୍ପରି’, ଶନି ପାଇଁ ‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀର୍’, ରାହୁ ପାଇଁ ‘କୟା ନ’, କେତୁ ପାଇଁ ‘କେତୁମ୍’— ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗ୍ରହ ପୂଜା ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି କ୍ରମାନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ ଲୋକମାନେ ସଦା ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଇ ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତି ଭଳି; ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ ଗାଥା ଶୁଣେ, ସେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କଲେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପାପୀମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ମଧୁସୂଦନ ଓ ମୁରାରିଙ୍କ ପୂଜା ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ସେଇକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜନ୍ତି; ଏହି ଶୁଭ ଋଷିଗାଥା ଯିଏ ସଦା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ। କଳିଯୁଗରେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରଶଂସିତ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ପ୍ରମୁଖ।