ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ରୋଗୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ବାର କୌଣସି ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଏହି ଅଣ୍ଡ କୋଶରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ପ୍ରଳୟ କ୍ରମରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ବେଳେ, ଶରୀରର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସହିତ ଆତ୍ମା ବିଦାୟ ନେଉଛି; ଚନ୍ଦ୍ରମା ତଳେ ସଦା ଶିରୋପରି ବିରାଜିତ, ଷୋଡଶ କଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିନ ଓ ରାତି ଶରୀର ମଧ୍ୟକୁ ଅମୃତ ଧାରା ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଥୁ ଛୋଟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି। ସେ ପୃଥିବୀର ଶସ୍ୟ ଓ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ରକ୍ଷିତ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ସଦା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ପୋଷଣ ମିଳେ; ଶୁଦ୍ଧ ଉପାସକ ସମସ୍ତ କାମନା ସଫଳ କରନ୍ତି। ଯେ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଏ ଓ ନରକରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ହେ ନିର୍ମଳ ଓଜସ୍ୱୀ, ରେ ଗଙ୍ଗାଧର, ଚୂଡ଼ାମଣି! ଦ୍ୱିତୀୟୀ ତିଥିରେ, ଜଗତ୍ନାଥ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତୃତୀୟ ନେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନରୁ ଉଦ୍ଭବ, ମହେଶଙ୍କ ଚୂଡ଼ାରେ ବିରାଜିତ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରୀ, ଅମୃତକର, ଜଗତ୍ପତି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦୁହିଁରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକ ରାତିର ତିନି ପ୍ରହର ଜାଣନ୍ତି। ଯେ ମନ୍ତ୍ର ପଠିବାକୁ ଉଚିତ: "ଊଁ ହ୍ରାଁ ହ୍ରୀଁ, ସୋମାୟ ନମଃ"—ଏହା ପ୍ରଭାତରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏପରି ଉପାସନା, ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଏହି ଜଗତରେ ଅମୃତସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ହଜାର ନାମରେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା ଓ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ସ୍ବର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ସୋମ ପୂଜାରେ, କଂସ୍ୟ କିମ୍ବା ପିତଳ ପାତ୍ରରେ ଦହି ଓ ଘଉଁ ଭରି, ଯେଉଁଠି ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ତେଉଁଠି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ବିଧି ଶୁଣି ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା। ଅଥବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ, ଶୁଭ ଦିନରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ବୁଧବାରରେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏହା ରଖି, ବହୁ ପୁତ୍ର ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମହା ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ, ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଅଧିକ; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଅଶୁଭ ଘଟେ ନାହିଁ। ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଲାଗି, ମୁଁ ପିତଳ ପାତ୍ରରେ ଦହି ଭରି ଦେଉଛି; ମୋତେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦିଅ। ଏହିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କର ସମ୍ଭବତାନୁସାରେ, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ରସାଳ ପାନ, ମାଳା ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ସୋମ ଦାନ ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ସ୍ବର୍ଗ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ଏଠାରେ 'ସୋମ ପୂଜା' ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମ୍ବଳିତ। ଏହାପରେ, ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ: "ମୁଁ ଲୋହିତାଙ୍ଗଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଲୋକମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବଳ ଓ ଅପୂର୍ବ ତେଜ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: "କୁଜ ଦେବ, ଭୂମିପୁତ୍ର, ହରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ସ୍ଥିତ, ଧର୍ମିକ, ବିର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟାନକ, ଲୋହିତାଙ୍ଗ ଦେବ ପ୍ରଭାଶାଳୀ; ଯୁବକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଧାରୀ, ମେଘ ଚମକ ପରି ତେଜସ୍ବୀ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବଶତ୍ରୁ ଓ ମାଂସଭୋଜୀ ଦାନବମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦଶଧା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମାନବ, ଉଦ୍ଭିଦ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ବୈଶଂପାୟନ ପଚାରିଲେ: "ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିପରି ତାଙ୍କୁ ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? କିପରି ଏହି ଗ୍ରହ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦେବତା ହେଲେ? ଏହି ଗୁପ୍ତତା ମୋତେ କୁହ।" "ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ କେମିତି ସମୟ ସମୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ହେ ଗୁରୁ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ମୋତେ ଏହା କୁହ।" ତେଣୁ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: "ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବଂଶର ଦାନବମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ଆନ୍ଧକ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଜନ୍ମ, ବିଷ୍ଣୁର ଶକ୍ତି ଧାରୀ, ସେଇ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ: 'ଆନ୍ଧକ ଆମର ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଯଜ୍ଞ ହରଣ କରିଛି।' 'ତେଣୁ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ କରନ୍ତୁ।' ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏଖଣି ନାହିଁ।' 'ନ ବିଷ୍ଣୁ ଦାନ, ନ ଅମୃତ ପାନ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦାନବ ସ୍ୱଭାବ ନିଶ୍ଚିତ ଅପମାନ ଆଣିବ।' 'ବିଶ୍ୱ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମୁଁ କାମସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥାଏ।' 'ପାର୍ବତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଅଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହିଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱନାଥ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବିକଳଙ୍ଗ କରିଦେବେ।' 'ତାପରେ, ଦାନବ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସେବକ ହେବେ।' ଏପରି କହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କାମସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ସନ୍ଦେହ ଓ ମାୟା ପଠାଇଲେ; ତାପରେ, କାମବିକଳ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀ ସନ୍ଧାନରେ ଲାଗିଗଲେ।