ସୂର୍ୟଦେବ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯମକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଭୂମିରେ ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏହିଭଳି, ପଦ୍ମପୁରାଣର ଆଦି ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର କଥା ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଗ୍ରହପତିଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜ, ସୂର୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ କଣ?” ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, “ସୂର୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରହମାନେ କେଉଁଠି? ସେମାନେ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି? ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭଲ କି ମନ୍ଦ?” ବ୍ୟାସ କହିଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ଗ୍ରହମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା ଉଭୟ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଜଗତର କର୍ମ ଶୋଷଣ ପାଇଁ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସୂର୍ୟ, ଯାହାକୁ ସମୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଲୋକମାନେ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଓ ସାଧୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦମନ ଓ ଦୟାର ନାୟକ। ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଉପାୟ ବ୍ୟାସ ବିବରଣ କରିଲେ — ଯେଉଁଠି ଉଦୁମ୍ବର ଓ ପଳାଶ ଗଛର କିଶଳୟ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଆକୃଷ୍ଣେନ’ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, ଶାନ୍ତିର ମୂଳ ସହିତ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ରୋଗ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଓ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରତି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ରବିବାର ଦିନେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଛାଗର ଗଳା ଦେବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ରସାଳ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ରୋଗୀ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ରୋଗ ନାହିଁ। ସୂର୍ୟ, ଅଣୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ଭ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ; ତିନି ତାଳ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଓ ବିନାଶରେ ସୂର୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଶରୀରର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ପ୍ରାଣ ସହିତ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବିଦାୟ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଠି ଶିର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୋଳ ଦିଗ୍ଧି ସହିତ ରହିଥାନ୍ତି। ଦିନ ଓ ରାତି ଚନ୍ଦ୍ର ଶରୀରରେ ନିମ୍ନମୁଖୀ ଅମୃତ ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଏଣିକି ଅଣୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ଜୀବ ଯାଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ଫସଲ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ଦିନେ ଦିନେ ବହୁତ ଶୁଭ ଓ ପୋଷଣ ମିଳେ; ଶୁଦ୍ଧ ଉପାସକ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଏ ଓ ନରକ ଲାଗିଥାଏ। ଏହି ଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଦିନରେ, ତାଙ୍କର ରଶିମାନେ ଅନ୍ଧକାର ନିର୍ମଳ, ଗଙ୍ଗାଧର ଚୂଡାମଣି, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଭାବରେ ବନ୍ଦନା କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବନ୍ଦନା କରିଲେ ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳେ। ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଜନ୍ମ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ, ମହେଶଙ୍କ ଚୂଡା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବନ୍ଦନା କରାଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଅମୃତ ନିର୍ମାତା, ଜଗତର ନାଥ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ; ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଶିଳ୍ପ ଅନୁସାରେ ତିନି ପାହାର ରାତି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ‘ୂ~ ହ୍ରାଂ ହ୍ରୀଂ, ସୋମକୁ ନମସ୍କାର’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏହିପରି ସୋମକୁ ପୂଜା କରିବା, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢିବା, ତାହା ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ଏହି ଜଗତରେ ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ହଜାର ନାମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତି କଷ୍ଟକର ହୁଏ। ସୋମ ପୂଜାରେ ପିତଳ କିମ୍ବା କଂସ ଭାଣ୍ଡରେ ଦହି ଓ ଘୃତ ଭରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଦେଇବା ଉଚିତ। ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଭାଣ୍ଡରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ବୁଧବାର ଦିନରେ ଏହି ଭାଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଓ ବହୁତ ପୁତ୍ର ଥିବା ଲୋକକୁ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟଧିକ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ପାଇଁ ଅଶୁଭ କଦାପି ନାହିଁ। ସୁନ୍ଦରତା ଓ ଶୁଭ ଚାହିଁ, ବ୍ରାଞ୍ଜ ଭାଣ୍ଡରେ ଦହି ଭରି ଦେଇବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେଇବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ, ରସାଳ ପାନ, ଫୁଲ ମାଳା ଦେଇବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦରତା ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ସୋମ ପୂଜା ଦାନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦରତାର ଭୋଗୀ ହୁଏ। ଏହିଭଳି, ପଦ୍ମପୁରାଣର ଆଦି ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ସୋମ ପୂଜା ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ବୈଶଂପାୟନ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଲୋହିତାଙ୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଏକାନ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ବ୍ୟାସ କହିଲେ, “କୁଜ ଦେବ, ଭୂମିର ପୁତ୍ର, ହରଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶୀଳ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୂମିରେ ବୀର ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଲୋହିତାଙ୍ଗ ଦେବ ପ୍ରବଳ; ଯୁବା, ସୁନ୍ଦରତାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ନାୟକ। ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ମାଂସଭୋଜୀ ଦାନବମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଦଶଗୁଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ, ଉଦ୍ଭିଦ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।” ବୈଶଂପାୟନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଶମ୍ଭୁଠୁ କିପରି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ? ଭୂମିଠୁ କିପରି ଜନ୍ମ? ଗ୍ରହ କିପରି ଭୟଙ୍କର ଦେବତା ହେଲେ? ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସେ କିପରି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି? ଗୁରୁ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।” ବ୍ୟାସ କହିଲେ, “ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଶ୍ରେଣୀର ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଅନ୍ଧକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଶକ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ଜନ୍ମ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯଜ୍ନକାରୀମାନେ ବିଜିତ ହେଲେ।