ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ପାଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହା ବିଜୟ ଦାୟିନୀ ଅଟୁଟ ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। କରବୀର ଓ କରଞ୍ଜ ଫୁଲ, ଯାହା ରକ୍ତ କୁମ୍କୁମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ, ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ବ୍ରତର ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ; ନବମୀ ରେ ନୁହେଁ, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ନବମୀ ଦିନେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଏ, ତେବେ ବ୍ରତର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଦିନର ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତିକ୍ତ, କଟୁ, ତେଜ ଓ ଅମ୍ଳ ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଭାତକୁ ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରି, ତାହାରୁ ତୁଷ, ମଣ୍ଡ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର କରିବା ଦରକାର। ମୁଗ ଡାଲି, ବିରି ଡାଲି, ତିଳ ଓ ଘିଁ ବର୍ଜନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଧ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଖାଦ୍ୟ, ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ, ତରକାରୀ ଓ ପାନୀୟ ଦିଆଯିବା ଚିତ୍ତକର୍ଷକ। ଏହି ବ୍ରତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ସେହି ଦାନକୁ ଉଚିତ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ଅନେକ ଫଳ ଦାୟକ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ, ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ପ୍ରତି ମାସ ଏହି ବ୍ରତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଅସୀମ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏକ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରି, ଶେଷରେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଣିବା, କିମ୍ବା ସଦା ଅନୁଷ୍ଠାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ, ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିଠାରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ: “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।” ତେବେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: କୈଳାଶ ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ସ୍କନ୍ଦ ମସ୍ତକ ନମାଇ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଆର୍କାଙ୍ଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସବୁ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବିଶେଷ ଦିନ ଓ ବାର ଉପବାସର ଫଳ କ’ଣ ତାହା ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ତେବେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ଦିନରେ ବ୍ରତୀ ଲାଲ ଫୁଲରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ କେବଳ ହବିଷ ଭୋଜନ କରିଲେ, ସେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିବେ ନାହିଁ। ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ, ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟବାରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ପରମେଶ୍ୱର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିକର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ତିଥି ଓ ବାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଶୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥାୟୀ ଶୌର୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ପୁଣ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ରୋଗ ନାଶ କରେ; ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାୟିନୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଯଦି ସପ୍ତମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ପଡ଼େ, ସେହି ଦିନର ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟବାରରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦିନେ ଗ୍ରହପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ମୁଖରେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ମଣ୍ଡଳରେ ରଖିବା ଏବଂ ଦୁଇହାତରେ ଫୁଲ ଧରି ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦୁଇହାତିଆ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ତ କମଳାସନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ରକ୍ତାମ୍ବର, ରକ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଓ ଫୁଲ ଧରିଥିବା ଶୋଭାବନ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାର ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବକ ମନ୍ଦିରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଶିଖାଏଇଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ତେଲ ଲଗାଇବା, ପରେ ଧୂପ ଓ ତା’ପରେ ଦୀପ ଦେଇବା, ତା’ପରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ପରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ, ସ୍ତୁତି, ମୁଦ୍ରା ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରା ଅଞ୍ଜଳି ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେନୁକା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏଭଳି ଆର୍କ ପୂଜା କରିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟଙ୍କର ପାପ, ମୋ ହାତରେ ଲାଗିଥିବା ଖପରୁ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୟାରେ ବାରାଣସୀ ତୀରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲି। ତିନି ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା କେହି ନାହାନ୍ତି; ସେଉଁଠାରୁ ମୁଁ ଗୁରୁଦ୍ରୋହର ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲି। ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମୁଁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ। ଆପଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି କି? ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗିପାରିବ?” “ଆପଣ ଜ୍ଞାନର ନାଥ, ଯୋଗୀ, ଭୋଗୀ, ଅବିନାଶୀ, ଦେବଗୁରୁ, ମହେଶ୍ୱର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ, ନିତ୍ୟ ଦାତା, ସର୍ବଜନ୍ତୁଙ୍କ ନାଥ; ଏପରି ଅପରାଧ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗିପାରିବ?” ଶିବ କହିଲେ: “ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆମେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର—ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଉ। ଆମ ପାଖରେ ବନ୍ଧନ, ମୋକ୍ଷ, କିମ୍ବା କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ; ତଥାପି, ଲୋକର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ନିୟମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଉ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଧ ନାଶକ, ରୋଗ ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ।” ଏହି ଏକା, ସମୟ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୋଷରହିତ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରତି ମାସ ସେ ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ମାର୍ଗଶିର୍ଷରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାଘରେ ବରୁଣ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ଚୈତ୍ରରେ ଭାନୁ, ବୈଶାଖରେ ତାପନା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଷାଢ଼ରେ ରବି; ଶ୍ରାବଣରେ ଗଭସ୍ତି, ଭାଦ୍ରପଦରେ ଯମ, ଆଶ୍ୱିନରେ ହିରଣ୍ୟରେତା, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦିବାକର। ଏହିଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ମାସକୁ ମାସ ପ୍ରକାଶିତ, ଅଗ୍ନିର ଅନ୍ତିମ ଦୀପ୍ତି ସମାନ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ପ୍ରତିଦିନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ପାପ, ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ଅପମାନ ହେବ ନାହିଁ। ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ, ଆନନ୍ଦ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ଖ୍ୟାତି ପାଇଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପରମ ମନ୍ତ୍ର କହିବି: “ଓଁ, ହଜାର ହାତିଆ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତୁମକୁ ନମନ। ପଦ୍ମହସ୍ତୀ ବରୁଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତୁମକୁ ନମନ।