ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜେତେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ—ସେଠାରେ ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବହୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ଦାନ ସବୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ, ଯୁଗାର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା, ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଶ୍ରବଣ—ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମହାମାନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ମାଘ ମାସର ତୃତୀୟ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧନ, ଭୋଗ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ; ଏହିପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ଉପାସନା କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି ପୁରାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ତାରିଖ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଦିନ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭାରେ ଦ୍ରୁତିମାନ୍, ଯିଏ ଏହି ଦିନ ପାଳନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମାନ; ଏହି ଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ। ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେଁ—ମୋର ସାତ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଏହି ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ, ମୋର ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁ। ଏହି ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମାଆ, ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଚକ୍ରରେ ଅବିରାମ ଚଳିଥିବା; ହେ ଦେବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଉଦିତ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ। ଏହି ଦିନ ଅର୍କ ପତ୍ର, ଯବ, ପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫଳ ଓ ଚାଉଳ, ଏହି ପତ୍ର ଉପରେ କିମ୍ବା ତାମପାତ୍ରରେ ଏକାଠି କରି ଦିଆଯିବା ଦାନ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜନ୍ୟୂ ଓ ଶୁଭ ଦାନ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ପାପ, ସାତ ଜନ୍ମର ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ନରକ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ପାପରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ—ମାନେ ଧୋଇ ସୁକାଇ ରଖିଥିବା ପବିତ୍ର ଚାଉଳ—ଖାଉଛନ୍ତି। ପଥରରେ ଘସି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅଦା, ଶାକ ଓ କୋରଡୂଷକ ପତ୍ର, ଛେଉଁ ମାଁଛ ଘୃତ ଏବଂ କଦଳୀ ଖାଇଥିବା ଛେଉଁ ଘୃତ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ। ଲୋମ, ପୋକାପରି ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ, ଉଷ୍ଣ ଜଳରେ ସ୍ନାନ ଓ ଛୋଟ ମଣ୍ଡା ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତରେ ବର୍ଜିତ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନୀତି ଚିନ୍ତା ବିନା କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ ପୁରାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଏବଂ କୋଟି-କୋଟି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଭୋଗ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ଭୂମିରେ ରାଜା ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୀ ହେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ଏଠି ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇ, ପରଲୋକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ। ଯେତେବେଳେ ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ରବିବାର ପଡ଼େ, ଏହାକୁ ‘ମହାଜୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟଥା ଏହାକୁ ‘ଜୟ’ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ‘ଜୟ’ ର ପୁଣ୍ୟ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ‘ମହାଜୟ’ ଅନନ୍ତ; ଏହି ବ୍ରତ ଏକଥର କଲେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ, ମନୁଷ୍ୟ କ୍ରମେ ଘୋଡ଼ା ମଣି, ସୁନା, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ଓ ଧାନ ଦାନ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଦାନର ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିବି: ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରେ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଶତ୍ରୁବିହୀନ ଜମି ଦାନ କରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଯଦି ଘୋଡ଼ା ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ବଳଦ କିମ୍ବା ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସୁନା କିମ୍ବା ଦୁଇ ମାପ ସୁନା ଦାନ କରିବାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ରତ୍ନ ଭଣ୍ଡାର କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ଦିଆଯାଏ କିମ୍ବା କେବଳ ସୁନା ଦିଆଯାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିତ୍ତାଧୀଶ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ତାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ଓ ଧାନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ହୁଅନ୍ତି; ସମୃଦ୍ଧି ସେଠାରେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ। ସେ ଆରୋଗ୍ୟ, ମନରେ ଆନନ୍ଦ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ଦୀପିତ, ସେ ସେଠାରେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ। ମାଘ ମାସର ଆରମ୍ଭରେ ସପ୍ତମୀ କିମ୍ବା ମାୟା ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତର ଲକ୍ଷଣ ଓ ମାସିକ ପ୍ରଣାଳୀ କହିବି; ଏହି ବ୍ରତର କୃପାରେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦିନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣ ଥିବାବେଳେ, ପୁରୁଷ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ହସ୍ତ, ମୈତ୍ର, ପୁଷ୍ୟ, ଶ୍ରବଣ, ମୃଗ ଓ ପୁନର୍ବସୁ—ଏହିମାନେ ପୁରୁଷ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର। ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଏକଥର ଭୋଜନ, ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ରାତିରେ ଭୋଜନ, ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଉପବାସ, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବାଉଚିତ। ଅର୍କ ଗଛର ଶିରା, ପବିତ୍ର ଗୋମୟ, ବଡ଼ ଓ ପରିଷ୍କୃତ ହରିତକୀ, ଜଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବା ନିୟମ; ମୂଳ, ରାତିରେ ଭୋଜନ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପବାସ, ଏକଥର ଭୋଜନ, ଦୁଧ କିମ୍ବା ଘୃତ ମିଶିତ ଖାଦ୍ୟ—ଏହା ଅନୁସାରେ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ।