ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଅପରାଧରେ ଆବୃତ, ଏହି ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ, କୌଣସି ଅନ୍ଧତା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଶୋକ ରହିନଥାଏ। ଏଠାରେ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ଲାଭ ମିଳେ; ହରି, ହର ଭଳି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ କହିଥିଲେ: “ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର କରାଯାଉ।” ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମାତ୍ର ବିଧ୍ୱଂସ ଅଗ୍ନି ସମାନ; ପୃଥିବୀରେ ମୃତ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ପ୍ରଭାବରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିନାଶ ପାଉଛନ୍ତି; ଆମେ ତାହା ସହିପାରୁନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ସହିପାରିବେ? ଏହିପରି, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ଏହି ପୂଜା କେମିତି ଭକ୍ତିସହିତ ହେବା ଉଚିତ, ସେଥିପାଇଁ ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ। ଦେବତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ମଙ୍ଗଳ କରିବା ପାଇଁ ଆକାଶପତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ: “ହେ ଦେବତା, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ, ଦୁଃଖ ରହିତ; ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିଧ୍ୱଂସ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶ୍ୟ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶରୀରରେ ବାୟୁଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ପାକ ଓ ଜୀବନ ଧାରଣ ସମ୍ଭବ। ଆପଣ ସଂସାରର ନାଥ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶର କାରଣ; ଆପଣ ବିନା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରେନାହିଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ରକ୍ଷକ ଓ ପିତା; ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅବଳମ୍ବିତ। ହେ ଶୁଭ, ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ନାହାନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଆପିଛି, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ଆପଣ ରୂପ, ଗନ୍ଧ ଆଦିର ନାଥ; ରସର ମାଧୁର୍ୟ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ। ପବିତ୍ର ଜଳ, ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନ୍ୟ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଗୁଣମୟ ଭଣ୍ଡାର। ଆପଣ ସବୁଜାଣି, କର୍ତ୍ତା, ବିନାଶକ, ରକ୍ଷକ, ସଦା ଉତ୍ସୁକ; ଅନ୍ଧକାର ମଳ ନାଶ କରିଥିବା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବନ୍ଧୁ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଜାଣି, ସବୁଦେଖୁଥିବା; ଆପଣ ବିନା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାରକ କେହି ନାହାନ୍ତି। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ, ତୁରନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା କୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିବି।” ତାହାରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ଆପଣଙ୍କ କିରଣ ବହୁତ ତୀବ୍ର ଓ ଜଗତ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ; ହେ ଦେବନାଥ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ମୃଦୁ କରନ୍ତୁ।” ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: “ମୋର କିରଣ କୋଟି-କୋଟି ସଂଖ୍ୟାର, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଜଗତକୁ ବିନାଶ କରିଥିବା; ଏଠାରେ ଏହା ଉପକାରକ ନୁହେଁ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକାଯାଇ, ସେ ଏକ ଅତି ଦୃଢ଼ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାପମୟ କିରଣକୁ ବିଛିନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ବିଧ୍ୱଂସ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଥିଲା; ସେଇ କିରଣମଧ୍ୟରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତିଆରି ହେଲା। ଏହାପରି, ଯମଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଦଣ୍ଡ, ପଶୁପତିଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ, କାଳଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଡ଼ଗ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହେଲା। ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତ୍ରିଶୂଳ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତିଆରି କଲେ। ଏଥିରେ ହଜାର କିରଣ ରହିଗଲା, ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କରାଗଲା; ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ବିଧାନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ସେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗର ଚାରିପାଖେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଗ୍ରହମାନେ ନିୟତ ନିୟମରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାରମାସ ଦ୍ୱାରା ଚଳନ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଥାଏ; ତାଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ଏବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠି ଲାଭ କଥା କହିବି: ଧନୁ, ମିଥୁନ, ମୀନ ଓ କନ୍ୟାରେ ଫଳ ଅଷ୍ଟାଠି ଛଅ (୮୬) ହୁଏ। ବୃଷ, ବୃଶ୍ଚିକ, କୁମ୍ଭ ଓ ସିଂହରେ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ କୁହାଯାଏ; ସେଥିରେ ଦାନ, ଦେବପୂଜା ଓ ହୋମ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଅଷ୍ଟାଠି ଛଅ ହଜାରେ ଫଳ ଅଷ୍ଟାଠି ଛଅ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁପଦୀରେ ଏହା ଏକ ଲକ୍ଷ, ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଅନେକ କୋଟି ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁପଦୀରେ ଦାନ ଅବିନାଶୀ; ଦାତା ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ। ଶୀତକାଳରେ କପାସ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ ଶରୀରରେ କୌଣସି କଷ୍ଟ ନାହିଁ; ତୁଳା କିମ୍ବା ଶଯ୍ୟା ଦାନ କଲେ ଦୁଇଁ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଶଯ୍ୟା ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ନଦୀ ତଟରେ ପ୍ରଭାତେ ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ ଦାନ, ତେଲ, ପାନ ଓ ମୂଳ ଦାନ କଲେ ଲୋକେ ନାଥ ହୁଅନ୍ତି; ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସତ୍ୟବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଧନ ମିଳେ। ତିଳ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୂଜା କଲେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ, ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ଯୁକ୍ତ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ରଜତ ଖୁର, ଚରଣ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କଂସ୍ୟ ଦୁଧ ଭାଣ୍ଡ ସହିତ ଏମିତି ଗାଈ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।