ଏକ ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିବେଚନା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ: “ଦେବତାମାନେ ମୋ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପାଦକ। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଜୋଗୁଣର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅମୃତମୟ କିରଣର ଧାରକ। ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ରକ୍ଷା ପାଉଛି।” “ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଉପାୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଓ ଏଠାରେ ଗର୍ଭ, ଅଣ୍ଡ, ସ୍ୱେଦ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରକ୍ଷା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଆମେ ଅସମର୍ଥ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାତ୍ର ଦୁଷ୍କର୍ମର ଭାର ବିଗଳିଯାଏ। ପ୍ରାତଃକାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସେମାନେ ହାତ ବଢ଼ାଇ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବୀ ତାଙ୍କର ପରିଧିରେ ବିରାଜିତା।” “ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜାତି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମାଟିରେ ପତିତ କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। କେବଳ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଣ୍ଡାଳ, ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ, ପତିତ କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପାପ ଓ ଅଳ୍ପପାପରେ ଘିରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। କେବଳ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ; ଅନ୍ଧତ୍ବ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଶୋକ ରହେ ନାହିଁ। ବିରୋଚନଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଉପକାର ମିଳେ; ହରି, ହରାଦି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ‘ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର ହେଉ।’” “ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ର ଦଶାନ୍ତାଗ୍ନି ପରି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହୁଅନ୍ତି। ଆମେ ତାହା ଧରିପାରୁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେମିତି ଧରିପାରିବେ? ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମର ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉପାୟ ଦିଅ। ଲୋକେ କିପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିପାରିବେ, ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର।" ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆକାଶର ମହାପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲର ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ବଲିଲେ: “ହେ ଦେବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ, ଦୁଃଖ ରହିତ। ବ୍ରହ୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିଛ, ଦଶାନ୍ତାଗ୍ନି ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଶରୀରରେ ବାୟୁଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ। ତୁମଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ପାକ ଓ ପ୍ରାଣଧାରଣ ହୁଏ।" "ହେ ଦେବ, ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ। ତୁମ ଛଡ଼ା ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପାଳକ, ସମସ୍ତର ପିତା। ତୁମର କୃପାରେ ଚରାଚର ଜଗତ ଅବସ୍ଥିତ। ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ତୁମ ସମାନ ନାହାନ୍ତି। ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଏହି ଜଗତ ତୁମେ ଧାରଣ କରୁଛ। ରୂପ, ଗନ୍ଧ, ରସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ପ୍ରଭୁ ତୁମେ; ରସର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ତୁମଠାରୁ। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କାରଣ।" "ପବିତ୍ର ଜଳ, ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ତୁମେ; ସମସ୍ତର ସାକ୍ଷୀ, ଗୁଣର ନିଧି। ସମସ୍ତଜ୍ଞ, କର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ରକ୍ଷକ, ସଦା ଉତ୍ସାହୀ। ଅନ୍ଧକାର ମାଟିର ନାଶକ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏହି ଲୋକରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ସମସ୍ତଦର୍ଶୀ। ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାରୀ ନୁହେଁ।" ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ହେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ, ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପୂରଣ କରିବି।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ତୁମର କିରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର; ଏହା ଜଗତ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ। ଦେବସ୍ୱାମୀ, ପୂର୍ବବତ୍ ମୃଦୁ କର।" ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: “ମୋର କିରଣ କୋଟି କୋଟି, ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ହାନିକାରକ; ଏଠାରେ ଉପକାର ନାହିଁ। ଦେବ, ଏହାକୁ ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦୂର କର।" ତେବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକାଯାଇଲା। ସେ ଏକ ବଜ୍ରମୟ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୀବ୍ର କିରଣକୁ କାଟିଦେଲେ। ସେହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତିଆରି ହେଲା। ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଯମଙ୍କ ଅଖଣ୍ଡ ଦଣ୍ଡ, ପଶୁପତିଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ, କାଳଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଖଡ଼ଗ, ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତି, ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଛୋଟ ତ୍ରିଶୂଳ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତିଆରି ହେଲା। ଏହିପରି, ଏକ ହଜାର କିରଣ ରହିଗଲା, ଅନ୍ୟ ମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ଉପାୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମି, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ, ସେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗ କୁ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଁଟି ମିଶି, ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଗ୍ରହମାନେ ନିୟତ ଗତି କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗତି ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ରାଶିଗୁଡିକର ଫଳ ମୁଁ ଏବେ କହିବି: ଧନୁ, ମିଥୁନ, ମୀନ ଓ କନ୍ୟାରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଅଠାଠିଅଠି ରହିଛି।